Toekomstvisie
Zoals Willy Sommers zingt: “Het leven gaat zo snel voorbij.” Dat geldt ook voor de overheid. Door de opkomende technologieën verandert onze samenleving razendsnel. Hoe past de overheid zich aan? En hoe ziet die van morgen eruit?
To DOGE or not to DOGE

Het wintercircus in Gent was de perfecte locatie voor een boeiend debat over de toekomst van de overheid. Op het podium zaten topdeskundigen zoals Pedro Facon en Annelies Verlinden, die samen het complexe landschap van hervormingsgolven in de Westerse wereld onder de loep namen. Wat betekent dat voor onze overheid? En welke koers vaart ze richting de toekomst?
De genodigden vormden een stevig panel met uiteenlopende expertise.
– Zo is moderator Tom van de Weghe bekend als presentator en debatleider.
– Daarnaast is Annelies Verlinden minister van Justitie en Noordzee.
– Verder is Pedro Facon adjunct-administrateur-generaal van het RIZIV en voormalig coronacommissaris.
– Ook Yasmien Naciri maakt deel uit van het panel; zij is ondernemer, auteur en voormalig directeur van het Innovatiecentrum Antwerpen.
– Bovendien is Jeroen Lemaire CEO van digitaal productontwikkelaar In The Pocket.
– Tot slot is Koen Schoors hoogleraar economie aan de Universiteit Gent, gespecialiseerd in financiën en institutionele economie.
Overregulering en een tekort aan zelfkritiek
“Het besturen van een land is een delicate evenwichtsoefening tussen economie, rechtsstaat en collectieve doelen, waarbij het zelden lukt om alle drie perfect te combineren,” zegt Verlinden. “Meer regels leiden vaak tot een toename van het aantal ambtenaren, omdat deze regels vaak worden ingevoerd als reactie op maatschappelijke problemen.”
Lemaire is het eens met de minister: “België is een typisch voorbeeld van een complexe bureaucratie die zichzelf vergoedt met die regels. We staan op de 46ste plaats in de Ease of Doing Business Index van de Wereldbank.” Die index meet namelijk hoe gemakkelijk het is om in een land een bedrijf te starten en te runnen in het kader van de lokale regulering. “We moeten landen zoals Servië, Rwanda en China laten voorgaan in dat klassement,” benadrukt de CEO. “Bedrijven worden dermate belast dat het in de meeste gevallen niet leefbaar is zonder subsidies. Bovendien is er geen controle en opvolging van wat er met die subsidies gebeurt.”
Volgens voormalig corona-commissaris Facon bevindt het probleem zich intern: “We hebben binnen de overheid een gebrek aan een cultuur waarin opdrachten kritisch in vraag worden gesteld.” Verder ondervindt hij enkele snelheidsdrempels: “Bij elk proces dat ik probeer af te schaffen, is er altijd iemand die daar ontvanger van is en die zich verzet.”
“Overheidsinefficiëntie is als kanker: je bestrijdt het niet met een snelle ingreep, maar met een permanente cultuurverandering van binnenuit.” – Yasmien Naciri
Toch denkt Facon aan een doelgerichte methode: “We gaan niet snijden met een kettingzaag, maar met een scalpel.” Met de kettingzaag verwijst hij naar de Argentijnse president Millei, bekend om zijn diepgaande en controversiële hervormingen. Hoewel de adjunct-administrateur-generaal van het RIZIV het niet eens is met de manier waarop, benadrukt hij de nood aan hervormingen: “De architectuur van onze overheid dateert nog van 1830 en is dringend aan modernisering toe.”


Professor Schoors komt dan weer met harde cijfers: “We zouden bijvoorbeeld 20% moeten besparen om de Nederlandse begrotingsefficiëntie te evenaren. Vervolgens kunnen we van daaruit verder leren.” Daarnaast kwam hij met een concreet en ambitieus voorstel: “Een klein, multidisciplinair team met topambtenaren, technici en bedrijfsmensen kan efficiëntie en cultuurverandering brengen.”
We horen het alsmaar vaker: “besparen”. Maar dat is niet vanzelfsprekend. Naciri brengt nuance aan het verhaal: “We vinden het allemaal tof om dingen te schrappen, zolang het ons niet raakt. Het is oneerlijk om alleen naar uitgaven en subsidies te kijken zonder te begrijpen wat ze opleveren, vooral bij sociale mobiliteit.”
Minister chatgpt
De laatste jaren is artificiële intelligentie (AI) enorm toegenomen in populariteit. Van op de schoolbanken tot de zetels in het parlement. Naciri waarschuwt toch voor het gevaar dat het kan bevatten: “AI loopt altijd fout als je het gebruikt om mensen te vervangen in plaats van te ondersteunen. De waarde van AI zit eerder in nieuwe- en betere processen creëren en samenwerken met mensen.”
Lemaire vindt het toch noodzakelijk om de vervangingsrol toe te passen: ” Onze industrie is aan het krimpen. De dienstensector zal noodgedwongen volgen.” Daar ziet hij eerder AI toegepast worden: “In de toekomst zullen we voor veel taken minder of andere mensen nodig hebben, en dat displacement moeten we omarmen.”
Hoe ziet de toekomst eruit?
De situatie waarin de overheid en bijgevolg ons land zich in bevinden staat op een kantelpunt. “Als we inefficiëntie aanhouden, zullen we de factuur daarvoor moeten betalen,” meent Facon. De nieuwe technologieën, hervormingsgolven in de politieke wereld en een alsmaar veranderende samenleving zorgen voor een onzekere toekomst. Minister Verlinden sluit af met een verontwaardigende maar terechte boodschap: “Een kleinere overheid betekent niet per sé sociale afbraak, maar zonder duidelijke visie wordt België een failed state.”