Wat maakt jou Vlaming”, is een project waarin ik samen met jongeren met diverse achtergronden op zoek ga naar wie de Vlamingen van morgen zijn. In een samenleving die voortdurend verandert, onderzoek ik hoe jonge mensen vandaag hun identiteit beleven. Wat betekent het om Vlaming te zijn? Hoe verhouden afkomst, cultuur en gevoel van thuis zich tot die identiteit? Met dit project wil ik een fris en authentiek beeld schetsen van wat Vlaamse identiteit vandaag kan betekenen. Heb jij je al eens afgevraagd wat Vlaming zijn voor jou betekent? Ik wel!
Deniza Miftari (29) is geboren in Kosovo en kwam als kind naar België, op de vlucht voor oorlog. Wat volgde, en tot op vandaag nog verderloopt, is een zoektocht naar haar identiteit, tussen de verwachtingen van thuis en de wereld daarbuiten. Vandaag werkt ze met jongeren en is ze als bijberoep diversiteitsconsulent.
Identiteitsontwikkeling is voor mij een groeiproces naar wie je bent of wie je zou moeten zijn. Het is zeker iets dynamisch,” zegt ze in ons gesprek.
Nooit helemaal thuis
Ze beschrijft hoe moeilijk het was om zichzelf te zijn in een overwegend witte omgeving: “Wij werden Vlaamser en wij woonden in West-Vlaanderen. Nu is het iets diverser, maar vroeger was er amper diversiteit. Dus mijn vrienden waren allemaal witte Vlaamse meisjes. Dat beïnvloedt ook al hoe ik naar zaken begon te kijken en hoe ik mij wilde profileren. Ik wilde er natuurlijk bij horen. Dezelfde hobby’s doen, dezelfde levenskeuzes maken. Maar dat paste niet met wie ik ben.”
Ze omschrijft die zoektocht als “een never ending process.” Ze blijft worstelen met vragen als: “Wie ben ik echt, en welke keuzes moet ik maken?” Voor Deniza, en veel jongeren met een migratieachtergrond, is dat geen vrijblijvende zoektocht, maar één die zwaar weegt: “Hoe meer ik ernaartoe neigde om aanvaard te worden in de Vlaamse maatschappij, hoe meer het voelde alsof ik mijn Kosovaarse cultuur verraadde.”
Ze zegt: “Identiteitsontwikkeling bij jongeren met een migratieachtergrond brengt veel druk met zich mee . Kosovaren hebben ook een heel grote loyaliteit naar onze families. Wij komen vaak uit gemeenschapsculturen en het individu staat minder centraal dan de groep. Dus je wilt je bewijzen en mensen trots maken, het is niet evident.”
Moedertaal vieren?
Taal speelde een grote rol in die identiteitsontwikkeling en in de schaamte die ermee gepaard ging. “Ik heb echt over die taalschaamte moeten heen geraken”, zegt Deniza. Als kind voelde ze zich bekeken wanneer ze Albanees sprak op de speelplaats. “Ik weet nog dat we daar een paar keer op aangesproken werden en dan ervaar je schaamte. Je linkt plots je taal aan iets negatiefs waardoor je ze niet meer wil spreken.”
Dat gevoel leidde ertoe dat ze haar moedertaal verborg in het openbaar: “Dat was precies een geheime relatie voor mij, het houden van mijn moedertaal, maar dan in het openbaar doen alsof ik het niet sprak. Thuis werd taal net gevierd. Haar moeder stond erop dat ze goed Albanees spraken en de grammatica begrepen:
Ze vond het belangrijk dat we met onze familie konden spreken en we geen accent hadden, omdat we dan daar weer uit de boot gingen vallen.
“Zij heetten Jan en Anne-Lien, ik had andere namen”
School had volgens Deniza een enorme invloed op hoe zij haar identiteit ervoer. De kleinste dingen konden impact hebben. “We moesten op een bepaald moment uitleggen wie onze familieleden waren en een boomstam maken, maar mijn familieleden heetten niet Jan en Anne-Lien. Hoe hoger in onze familielijn hoe islamitischer de namen klonken. Ik was daar niet klaar voor om dat te delen met mijn klas. Het gaf me stress, ik kon er niet van slapen omdat ik wist dat ik me niet comfortabel voelde om de volgende dag te presenteren.
Twee werelden
Voor Deniza blijft het zoeken naar haar identiteit soms nog best ingewikkeld. Toch vindt ze steun in het combineren van beide culturen en beide werelden en dat weerspiegelt zich ook in haar relaties en vriendschappen. “Ik heb verschillende vrienden met verschillende achtergronden. Mijn beste vriendin is Marokkaans,” vertelt ze. Ik heb ook bepaalde situaties en onderwerpen die ik met mijn Vlaamse vriendinnen bespreek terwijl ik voor andere thema’s terecht kan bij mijn Kosovaarse vriendinnen. Ze voelt zich soms meer Belg, soms meer Kosovaars afhankelijk van de situatie.
Gedeeld gevoel
Volgens Deniza klopt het stereotype deels dat mensen met een migratieachtergrond vaak veel met elkaar gemeen hebben. “We delen dezelfde struggles, dezelfde processen, en ook verwachtingen van thuis die soms botsen met wat je zelf wil,” legt ze uit. Ze benadrukt hoe waardevol het is om in contact te komen met anderen die gelijkaardige ervaringen hebben. “Ga naar lezingen, ontmoet nieuwe mensen. Dat kan je helpen om met veel mensen te praten en misschien beter te begrijpen wat je zelf wil.”
“Ik voel me meer Vlaming dan Belg”
Tara Godts (24) uit Schilde is gemeenteraadslid en leerkracht. Al sinds haar achttiende zetelt ze in de gemeenteraad van haar gemeente. In een open gesprek deelt ze haar kijk op wat het betekent om Vlaming te zijn, en waarom ze zich duidelijk meer Vlaming dan Belg voelt.
Vlaams-zijn is taal én trots
Voor Tara is taal een kernonderdeel van haar identiteit. “Mijn taal is voor mij heel belangrijk, mijn moedertaal. Dat maakt mij ook wel Vlaming”. Ze vindt dat het Nederlands en meer specifiek het Vlaams mensen verbindt: “Dat Nederlands, dat verbindt ons wel. Die gemeenschappelijke taal is deel van onze gemeenschappelijke cultuur.”
Maar Vlaams-zijn is voor haar meer dan enkel geboren worden in Vlaanderen. Het gaat ook om gedeelde waarden.
Vlaming zijn is niet afgebakend tot hier geboren zijn, wij zijn ook wel toegankelijk voor andere mensen, en Vlamingen vinden het belangrijk dat anderen daar deel van kunnen uitmaken.”
Belgisch of Vlaams?
Op de vraag of Tara zich meer Belg of Vlaming voelt is haar antwoord zeer duidelijk: “Ik voel me meer Vlaams. Ik vind mijn moedertaal zo belangrijk. En ik vind ook dat beide volkeren verdienen om los van elkaar te leven en om hun eigen beleid uit te werken, want dat is niet hetzelfde en het werkt ook niet hetzelfde. Walen hebben een heel andere visie, en Walen zijn geen slechte mensen, maar ze zijn gewoon geen Vlamingen. En ik gun dat hun ook om hun eigen keuzes te maken en te doen wat zij willen. België functioneert daarom niet.”
Vrijheid als Vlaamse waarde
Tara is trots op hoe Vlaanderen vandaag staat voor vrijheid en gelijkheid. “Je hebt zoveel vrijheden hier ook in Vlaanderen en dat vind ik belangrijk. Vrouwen zijn evenveel waard als mannen, vooral die gelijke rechten maken een impact. Het feit dat mensen van hetzelfde geslacht kunnen huwen is ook zo fijn aan Vlaanderen. In niet alle landen is dit de case en dat is zo jammer. Blij dat dat hier wel kan.”
Religieuze vrijheid noemt ze een typisch moderne Vlaamse waarde.
“Ik denk dat onze religieuze vrijheid dat dat misschien niet typisch Vlaams doorheen de geschiedenis, maar dat dat nu wel typisch is. Ik geef ook les op een gemeenschapsschool en dus bij ons is dat heel leuk die religieuze vrijheid voor iedereen, en we zijn er echt open in vind ik. Je hebt nu de vaste gehad, je hebt ramadan gehad en dat valt allemaal samen. En eigenlijk zie je dat er geen conflicten zijn bij ons. Dat verloopt gewoon, iedereen kan zijn gang gaan.”Vlaanderen “klinkt” anders voor iedereen
Christian Mbiyavanga (24) is student Bedrijfsmanagement en Marketing. Wat betekent het om Vlaams te zijn? Voor Christian begint het antwoord bij iets eenvoudigs: de manier van praten.
Meepraten
“Vlaams zijn denk ik meteen aan taal. Niet zozeer het Nederlands op zich, maar wél hoe mensen hier praten. De dialecten en de intonatie, dat Vlaamse gevoel,” legt hij uit. “Als ik zo praat, voel ik me er meer bij horen. Het is alsof je even écht deel uitmaakt van de groep. Alsof je één van hen bent.”
Cultuurverschillen
Naast taal speelt ook cultuur een belangrijke rol. “Bijvoorbeeld muziek. Afrikaanse Belgen luisteren vaak naar rap, terwijl veel Belgen eerder neigen naar Clouseau of gelijkaardige artiesten. En zij genieten daar echt van.” Het verschil in muziekvoorkeuren laat zien hoe cultuur identiteit vormgeeft.
Belg of Vlaming?
Als hij moet kiezen tussen de labels ‘Belg’ of ‘Vlaming’, is zijn antwoord duidelijk. “Ik zie mezelf meer als Belg. Dat hele ‘pro-Vlaanderen’-gedoe, dat zegt me weinig. Als ik op vakantie ben en iemand vraagt waar ik vandaan kom, dan zeg ik gewoon België. Het stoort me niet.”
Voor hem is nationaliteit geen ideologisch statement, maar een praktisch gegeven.
Ik ben niet iemand van onafhankelijk Vlaanderen. Dat is niet de visie die ik heb. Ik voel me gewoon globaal Belg.”
Vlaanderen in verandering
De samenleving is snel aan het evolueren. “Toen ik op de middelbare school zaten, was ik vaak de enige zwarte leerling in de klas. Nu zie je zoveel meer diversiteit, mensen van allerlei achtergronden. Het beeld is totaal veranderd. En ik denk dat dat alleen maar zal toenemen in de komende jaren.” Volgens hem is die verandering positief, maar niet zonder uitdagingen.
Representatie
“Diversiteit is zichtbaar, zeker in media en reclame. Ik vind het goed dat er op tv meer diverse modellen te zien zijn. Het wordt realistischer. Niet alleen maar witte mensen, maar ook mensen van kleur.”
Toch wijst hij erop dat representatie niet volstaat. “Hoe migranten zich hier gedragen, heeft ook invloed op hoe men in Vlaanderen denkt over migratie en integratie. Misschien komt er ooit een migratiestop, wie weet. Maar dat hangt van veel factoren af.”
“Er is zeker vooruitgang, maar het heeft ook uitdagingen. Meer diversiteit op school betekent niet automatisch dat alles makkelijker wordt. Maar met een goede aanpak, geloof ik dat we op de juiste weg zitten.”
“Ik voel me een mix van alles”
Voor Rachel Kesi (20) is het duidelijk: Vlaming zijn betekent leven in de Vlaamse cultuur. “Wanneer je in Vlaanderen woont en die cultuur leeft, dat is Vlaming zijn voor mij,” zegt ze. Toch is het geen zwart-witgevoel. Hoewel Rachel geboren is in Nederland, en nu in Antwerpen woont, liggen haar roots in Congo en Nigeria. Ze omschrijft zichzelf als een mix van die culturen.
First generation
“Als ik kijk naar mensen die in Congo zijn opgegroeid en later naar hier gekomen zijn, dan is dat een andere ervaring dan hier geboren worden,” legt Rachel uit. Ze voelt zich zowel Congolees-Nigeriaans als Vlaams. “Ik ben een first gen die in Vlaanderen woont.”
‘First generation‘ verwijst naar iemand die de eerste generatie is in een gezin die in een bepaald land woont of geboren is vaak met een migratieachtergrond. Dit betekent dat Rachel zelf in Vlaanderen is opgegroeid, terwijl haar ouders uit Congo en Nigeria komen.
Ze merkt dat haar identiteit soms voor verwarring zorgt, zowel bij haar Vlaamse vrienden als binnen haar eigen gemeenschap.
Soms voel ik me te Vlaams voor mijn Afrikaanse vrienden en te anders voor de Vlaamse omgeving.”
“Alsof ik mijn eigen cultuur opnieuw moest leren”
Rachel voelt zich het meest Vlaams wanneer ze met haar vrienden is: “Als ik met vrienden iets ga drinken, dat is een typisch Vlaamse gewoonte. Maar op andere momenten, zoals bij politiek, voel ik me minder thuis. Daar zie ik mezelf niet echt in weerspiegeld.”
Haar ervaring in een Afrikaanse winkel in België toont die dubbele identiteit: “Ik wist niet goed wat ik moest kopen voor mijn moeder, en toen zei iemand: ‘Je bent echt vervlaamst , Rachel.’ Alsof ik opnieuw alles moest leren. En dat voelde wel wat raar.”
Durf diversiteit
Over de representatie van mensen met een diverse achtergrond in media en politiek is Rachel kritisch maar hoopvol. “In de media gaat het de laatste jaren beter, maar in de politiek is er nog veel werk te doen. Ik merk dit ook omdat ik politieke wetenschappen studeer.”
Ze pleit voor meer openheid: “Ik wil dat mensen minder bang zijn voor diversiteit. Stop met iedereen in een hokje te duwen. Laat mensen gewoon zijn wie ze zijn.”
Advies aan jongeren
Rachel geeft jongeren met een diverse achtergrond in Vlaanderen een belangrijk advies mee: “Heb een goed hoofd op je schouders. Heb zelfvertrouwen en leef je leven.” Ze benadrukt dat verandering vooral vanuit mentaliteit komt. “Let op hoe je over anderen spreekt en wees open. Niet alles moet in een zin passen.”
Vlaamse traditie
Tot slot deelt Rachel een typische Vlaamse gewoonte waar ze zich in herkent: klagen. “Dat is zo Vlaams, vooral over politiek. En ik doe het ook, want ik studeer politieke wetenschappen, dus dat zit er standaard in.”
“Ik voel me vooral Vlaming, maar mijn Marokkaanse achtergrond blijft belangrijk”
Omar Bouiraamane (17) is geboren in Vlaanderen en heeft Marokkaanse roots. Hij zegt: “Ik voel mij meer Vlaming omdat ik hier ben geboren. Je hebt alles van hier meegekregen, vertelt hij. De laatste tijd spreek ik ook Nederlands thuis.” Toch merkt Omar dat zijn Marokkaanse achtergrond ook een belangrijke rol speelt in zijn leven. “Mijn familie heeft me gevormd sinds mijn geboorte. Vijf keer per dag bidden is een waarde die ik probeer zo veel mogelijk te volgen.”
Mijn familie heeft me gevormd sinds mijn geboorte. Vijf keer per dag bidden is een waarde die ik probeer zo veel mogelijk te volgen.”
Op school voelt hij zich soms nét wat anders. Omar zit op een relatief witte school met weinig diversiteit, wat hem bewust maakt van zijn afkomst. “Soms voel ik me dan echt Marokkaans,” zegt hij.
Over de diversiteit in Vlaanderen twijfelt hij: “In Antwerpen is er veel mooie diversiteit, maar in sommige andere Vlaamse wijken is dat minder het geval.”
Omar vindt het van belang dat mensen kansen krijgen, vooral in media en politiek. Hij is kritisch over de huidige situatie: “In de media en politiek voel ik me niet vertegenwoordigd. Er moet meer ruimte komen voor diversiteit, en iedereen moet gelijke kansen krijgen. Dat betekent ook wel dat mensen met een migratieachtergrond die kansen durven te nemen.”
Hij geeft een recent voorbeeld om te laten zien dat religieuze vrijheid wordt afgenomen.
“Met de hoofddoeken bijvoorbeeld nu in Oost-Vlaanderen, dat je daar geen hoofddoek niet meer mag dragen op school.”
In al deze verhalen hoor je dezelfde vraag terugkomen: wie ben ik en voel ik me Vlaming? Taal speelt daarin een grote rol en daarom is het voor velen een manier om erbij te horen, of iets wat hen net onderscheidt. Jongeren met verschillende achtergronden proberen hun plek in Vlaanderen te vinden zonder hun eigen cultuur te moeten afschudden.
Dus… weet je het nu? Wat betekent Vlaming zijn voor jou écht?
