Van 10 tot 18 april vulde het Human Rights Film Festival Berlin de zalen van verschillende Berlijnse bioscopen met films over mensenrechten, klimaat en maatschappelijke strijd. Zo verkleinde het festival de afstand tussen wereldwijde mensenrechtenkwesties en een West-Europees publiek.
In de zalen was het muisstil en pikdonker tijdens de aftiteling, maar dat werd telkens weer gevolgd door oorverdovend applaus en een publiek dat aan de lippen hing van filmmakers en activisten. Het festival wil verhalen zichtbaar maken die volgens de organisatie vaak ontbreken in het publieke debat. Met het motto “Where Stories Fight Back” benadrukt het festival dat cinema niet alleen moet informeren, maar ook gesprekken op gang moet brengen tussen publiek, makers en maatschappelijke organisaties.
Stemmen die anders wegvallen
Volgens festivaldirecteur Lydia Spiesberger leven we vandaag in een tijd van escalerende crisissen. “We voelen veel haat en populisme in het publieke debat, en er verspreidt zich overal desinformatie. Tegelijkertijd zijn er zoveel mensen die strijden voor mensenrechten en rechtvaardigheid, maar zij raken vaak verloren in het lawaai. Ze worden genegeerd in het publieke discours.”
“Wij proberen ruimte te creëren voor precies deze mensen, en ook voor de filmmakers die zo hard werken om die stemmen zichtbaar te maken,” zegt Spiesberger. “Het gaat erom film niet alleen te begrijpen als een medium voor storytelling, maar ook als een platform voor verzet.”
Waar nieuws meestal focust op snelheid en actualiteit, kiest het festival voor vertraging en verdieping. Bezoekers krijgen niet alleen feiten, maar ook context, emoties en persoonlijke ervaringen. Volgens Spiesberger is dat essentieel in een tijd waarin maatschappelijke discussies steeds vaker vernauwen tot slogans of online tegenstellingen. “We kijken niet alleen naar welke verhalen ontbreken, maar ook naar welke perspectieven ontbreken. Die perspectieven zijn cruciaal.”
Q&A’s na de aftiteling
Die aanpak was ook zichtbaar in de zalen zelf. Het publiek bestond uit een mix van studenten, activisten, oudere filmliefhebbers en toevallige bezoekers die nieuwsgierig waren naar het programma. Na de vertoningen bleven veel mensen zitten voor gesprekken met de filmmakers en activisten. Sommige discussies duurden langer dan de film zelf. Niet alleen omdat de onderwerpen zwaar waren, maar ook omdat filmmakers vaak zelf aanwezig waren om hun verhaal toe te lichten.
Oproep naar actie
Wat het festival onderscheidt van een klassieke bioscoopervaring is de nadruk op actie. Na elke film verscheen een QR-code op het scherm waarmee bezoekers meteen konden doorklikken naar vrijwilligerswerk, petities, lokale organisaties of donatiemogelijkheden. Het festival probeert zo de afstand tussen emotionele betrokkenheid en concrete actie kleiner te maken. “Soms kijk je een documentaire en voel je je achteraf verloren door wat je hebt gezien. We willen ons publiek de kans geven om iets te doen,” aldus Spiesberger.
Die aanpak voelt ook relevant voor Vlaanderen. Veel internationale conflicten blijven voor een Belgisch publiek abstract zolang ze zich beperken tot nieuwsbeelden of cijfers. Zeker in een samenleving waar mensen dagelijks geconfronteerd worden met een overvloed aan informatie, ontstaat er nood aan manieren om dieper stil te staan bij wat er achter de actualiteit schuilt. “Veel mensen leven in een geprivilegieerde context,” zegt Spiesberger. “Juist daarom is het onze verantwoordelijkheid om niet weg te kijken en te luisteren naar de verhalen van anderen.”
Film als startpunt voor debat
Het Human Rights Film Festival toont daarmee hoe cinema verder kan reiken dan de zaal. Dat blijkt ook uit de winnende documentaire van deze editie, Khartoum Calling. Deze film, die de oorlog en humanitaire crisis in Soedan onder de aandacht brengt, werd eerder al vertoond in het Duitse parlement. Of zulke films tot echte verandering leiden, hangt uiteindelijk af van wat het publiek ermee doet. Maar zoals festivalregisseur Lydia Spiesberger aangeeft, begint die verandering vaak bij iets eenvoudigs: luisteren naar verhalen die anders ongehoord blijven.
Auteurs | Robbe Aerts, Lizzy Flapper, Nikki Efosa, Sam Dekker, Emile Van Opdorp
