Een blaasbalg, toetsen en akkoorden: De accordeon nog niet uitgezongen

In het programma ‘Ik vraag het aan’, kunnen een aantal bekende Vlamingen elke week een nummer aanvragen. Deze liederen worden dan voor hen gebracht door bekende muzikanten en artiesten. Zowat elke Vlaamse artiest is al gepasseerd, van Bart Peeters, naar Aaron Blommaert tot Sandra Kim. Het was dan ook verrassend toen er in de ‘Warmste Week Special’ plots twee relatief onbekende artiesten opdoken. Twee accordeonisten die speciaal voor Xander De Rycke het nummer “Pour Toi Seul” kwamen opvoeren.

Als je niet actief met de accordeon bezig bent, lijkt het alsof het instrument stilaan op de achtergrond is beland. In de moderne pop- en rockmuziek is het niet vaak te horen en veel algemeen bekende accordeonisten zijn er niet. Is het instrument nog populair of dreigt het langzaam in de vergetelheid te geraken? Dat is wat we in deze longread gaan uitzoeken. Zo kunnen we voor eens en voor altijd een antwoord vinden op de vraag: “Is de accordeon bijna uitgezongen”?

Dé accordeon bestaat niet. Er zijn verschillende types accordeon, elk met hun eigen mechaniek, grootte en speelwijze. Iwein Jacobs, muzikant, accordeonhersteller en eigenaar van accordeonwinkel ‘Viseur’, legt uit wat die verschillende types nu juist zijn.

Muziekfragment: ‘Pour Toi Seul’ Gespeeld door: Christoph Belis

Van Sheng tot Accordeon

Als je wil kijken waar de accordeon vandaag staat, is het ook belangrijk om te weten waar het instrument vandaan komt. De accordeon kent een rijke geschiedenis. Het instrument behoort tot de familie van de vrij doorslaande tong waartoe ook de concertina, harmonica en bandoneon behoren. Het klankprincipe werd voor het eerst gebruikt in het instrument sheng.

Het principe werkt als volgt. Een metalen strip wordt in een op maat gemaakt frame vastgeklonken. Wanneer er lucht doorgeblazen wordt buigt de strip door waardoor er een opening ontstaat die lucht doorlaat. Wanneer de strip door de veerkracht van het metaal terugplooit, stopt de luchtstroom, waardoor er een trilling ontstaat. Deze trilling veroorzaakt dan een geluidsgolf.

Toets per toets

Het principe bestaat al duizenden jaren maar de eerste accordeons stammen uit de jaren 1820. Rond 1829 maakte de Oostenrijkse orgel- en pianobouwer Cyrillus Demian een van de eerste versies van een accordeon. Het was een eenvoudige versie waarbij er aan de rechterkant vijf toetsen waren die ieder een akkoord konden produceren. Links was er toen alleen een luchtknop. Al snel werden er instrumenten ontwikkeld waarbij je rechts de melodiekant en links de baskant had. Men sprak toen van een bisonore accordeon.

Elektrische ezels veroveren Antwerpen

De volgende grote stap in de ontwikkeling van de accordeon kwam er rond de eeuwwisseling, wanneer de mechaniek van de chromatische accordeon werd uitgevonden. Deze ontwikkeling stelde de accordeon in staat om met 12 tonen ieder akkoord te produceren in basisligging. In het begin werkte deze accordeon met knoppen, waarbij de vier knoppen verdeeld werden over drie rijen. Later komt er op vraag van andere muzikanten een versie met pianotoetsen.

Doorheen de jaren is de accordeon blijven evolueren. Nieuwe mechanieken werden toegevoegd die toelieten om tegenzang en vrije akkoorden te spelen en om gewicht te besparen. Er zijn doorheen de jaren verschillende systemen gecreëerd, maar voorlopig is er nog geen uniform systeem, al wordt dat van de pianoaccordeon momenteel het meeste gebruikt.

Accordeonleerkracht Bram Van Weverberg, accordeonist en muziekwinkeleigenaar Mike Smeulders, accordeonstudent Lucas en accordeonist Gwen Cresens leggen uit hoe het vandaag gaat met de accordeon. Uitgezongen is het instrument alvast niet, zegt Mike.