Voor duizenden Keniaanse meisjes in Kuria is 20 november niet zomaar een zorgeloze vrijdag, het is de start van een periode van drie weken van groepsbesnijdenissen. Ondanks een wettelijk verbod op de gruwelijke genitale verminking (FGM) blijft de praktijk in Kenia diepgeworteld. Journaliste Annemie Struyf richtte met Hope for Girls een opvangproject op waar meisjes tijdens die periode kunnen schuilen. Waarom wordt er ondanks het verbod niet ingegrepen?
“Dat is de grote dubbele moraal. De wetgeving is heel duidelijk: iedereen die meisjes besnijdt of daarvan op de hoogte is, is strafbaar én de straffen zijn streng. Maar in de praktijk gaan de besnijdenissen gewoon door. In Kuria, een grote provincie in het westen van Kenia, gebeurt dat traditioneel om de twee jaar gedurende drie weken, van eind november tot begin december. Iedereen wéét dat de meisjes daar op grote schaal genitaal verminkt worden, maar niemand komt tussen. Tot de laatste dag, dan zie je de politie of andere gezagsdragers plots opduiken om controles uit te voeren. Het wordt dus oogluikend toegestaan.”
FGM?
FGM staat voor female genital mutilation, in het Nederlands vrouwelijke genitale verminking (VGV). Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) omvat dit alle ingrepen waarbij de uitwendige vrouwelijke geslachtsdelen (zoals de een deel van de clitoris of de schaamlippen) gedeeltelijk of volledig worden verwijderd of op een andere manier worden beschadigd om niet-medische redenen.
Bron: Wikipedia
Waarom houdt de gemeenschap zo vast aan die traditie?
“Het is iets heel cultureels, dat diep ingebakken zit in de maatschappij. Er is niet per se een religieuze overtuiging aan verbonden, voor veel mensen is het gewoon een traditie die al generaties meegaat. Ze zijn ervan overtuigd dat het moet en zal gebeuren en dat een meisje pas na de besnijdenis een vrouw wordt. Ze beschouwen het als een soort zuiveringsritueel. Pas daarna is een meisje volgens die overtuiging klaar om uitgehuwelijkt te worden.”
Wat betekent dit concreet voor de meisjes?
“Die kinderen, want dat zijn het, sommigen zijn amper 9 jaar oud, weten vaak helemaal niet wat hen te wachten staat. Er hangt een soort geheimhouding rond. Het is een gekke vergelijking, maar ik vergelijk het met een Sinterklaas-sfeer. De kinderen horen dat er morgen “iets heel spannend zal gebeuren, dat ze het nog aan niemand mogen vertellen, dat ze morgen grote meisjes worden. Morgen gaan we vroeg vertrekken, we gaan naar een hoogvlakte in de buurt, alle andere meisjes komen ook en je gaat een groot meisje worden.”
Natuurlijk vertrouwen de kinderen hun moeders en tantes en gaan ze mee. Ze weten pas wat er hen te wachten staat wanneer het al veel te laat is.
De besnijdenissen zelf gebeuren bovendien vaak in heel onhygiënische omstandigheden. Meisjes lopen risico op infecties en andere gezondheidsproblemen. Later kunnen ze ook problemen krijgen tijdens hun zwangerschap en bevalling. Bovendien worden ze na dit verminkingsritueel al op jonge leeftijd uitgehuwelijkt. Hun kansen op onderwijs verdwijnen daardoor.”
Met Hope for Girls proberen jullie meisjes te beschermen tegen deze besnijdenissen. Hoe werkt jullie opvangproject?
“We werken samen met Tobias en zijn vrouw Amina, die een school leiden, de Visa academy, in Kuria. In die school organiseren we tijdens de drie weken van de besnijdenisceremonies een rescue camp. De meisjes kunnen daar terecht om aan de verminking te ontsnappen. Ze blijven er drie weken wonen, eten en slapen. Daarnaast krijgen ze voorlichting over hun lichaam, seksuele opvoeding en assertiviteit.
We zorgen ook voor beveiliging. Soms zijn ouders tegen de besnijdenis, maar bestaat het risico dat familieleden de meisjes komen weghalen om hen alsnog te laten besnijden.
Na die drie weken is de gevarenperiode voorbij. Die drie weken, je moet je dat voorstellen als een groot carnaval, opnieuw een gekke vergelijking misschien. Er wordt daar gefeest en gedronken, vooral door de mannen dan. Na die drie weken zijn de rituelen voorbij. Meisjes die niet besneden werden, worden niet uitgehuwelijkt en komen gewoon op de lijst voor de volgende editie.

Zo is er een meisje dat ik dertien jaar geleden ontmoette; Judy. Zij was toen tien jaar en voor het eerst in het kamp. Jaar na jaar bleef zij naar het kamp komen, tot ze achttien was en niet meer “interessant” was voor een besnijdenis.
Ondertussen heeft zij gestudeerd en is zij een stralende, volwassen vrouw die ook anderen ervan overtuigt om hun dochters niet te laten besnijden.
Die eerste keer, dertien jaar geleden, zaten er trouwens 10 meisjes in de opvang. Morgen zullen er 700 à 800 meisjes worden opgevangen. Dat toont dat het bewustzijn in de regio groeit. Steeds meer gezinnen beginnen te beseffen dat hun dochters ook een toekomst hebben zonder besnijdenis. Onderwijs biedt hen kansen die ze anders misschien nooit zouden krijgen.”
En onderwijs is net de sleutel om deze traditie te doorbreken?
“Absoluut. Zodra de meisjes toegang tot onderwijs krijgen, wordt de traditie in vraag gesteld. Ze ontdekken dat er een andere toekomst mogelijk is. Daarom betalen wij het schoolgeld en begeleiden we de meisjes zodat ze kunnen blijven studeren.

We hebben ondertussen zo’n vierhonderd meisjes laten studeren. Er zijn meisjes afgestudeerd als vroedvrouw of verpleegster, anderen zijn leerkracht geworden. Er studeert zelfs iemand rechten om mensenrechtenadvocaat te worden. Dat zijn vierhonderd mensenlevens waarin je iets veranderd hebt. En die vrouwen veranderen op hun beurt ook hun omgeving. Er werken nu bijvoorbeeld al leerkrachten op de school die zelf niet besneden zijn. Zo zien meisjes dat je ook zonder die verminking een gerespecteerde positie in de gemeenschap kunt bereiken, dat zijn echte rolmodellen voor hen.
We proberen ook de ouders te sensibiliseren. De school organiseert regelmatig bijeenkomsten waarop ouders uitleg krijgen over wat er tijdens de besnijdenissen gebeurt en welke gevolgen dat heeft. Inmiddels staat de school in de regio bekend als een anti-FGM-school. Iedereen weet dus dat we ons hier inzetten tegen Female Genital Mutilation.”
Word je niet moedeloos wanneer je ziet dat de besnijdenissen, ondanks al die inspanningen, morgen opnieuw beginnen?
“Natuurlijk gaan die praktijken nog altijd door, in vreselijke aantallen. Maar we blijven doorgaan en als je focust op de meisjes die je wél hebt kunnen beschermen, geeft dat enorm veel voldoening. Vaak zie je bij projecten niet meteen de resultaten van je werk. Hier zien we elk jaar opnieuw hoe die meisjes groeien en welke kansen ze krijgen. Dat maakt mij ondanks alles echt gelukkig.”
Meer weten over vrouwenbesnijdenissen in Kenia? Bezoek hier de website van Hope for Girls.




