Een vader die zijn gezag verliest, verliest ook zichzelf. In De Vader, het huiskamerdrama dat August Strindberg in 1887 schreef, staat een man centraal wiens identiteit verbonden is met zijn positie als gezinshoofd. Anderhalve eeuw later blijft het traditionele ideaalbeeld van de man onderwerp van maatschappelijk debat.
Het kunstenaarsduo Marieke&Sophia brengt Strindbergs verhaal opnieuw naar het podium. Met de bewerking De Vader, die op 12 november in kunstencentrum Monty in Antwerpen in première gaat, stellen ze de vraag hoeveel van dat traditionele beeld van mannelijkheid vandaag nog voortleeft.
Macht als maatstaf voor mannelijkheid
In Strindbergs oorspronkelijke stuk is mannelijkheid nauw verbonden met macht. De vader is beschermer en autoriteitsfiguur. Wanneer zijn vrouw zijn vaderschap in twijfel trekt, verliest hij niet alleen zijn gezag binnen het gezin, maar ook zijn houvast als man.
Mannelijkheid werd lange tijd verbonden aan zelfstandigheid, fysieke kracht, rationaliteit en emotionele beheersing. Die verwachtingen maken deel uit van wat hegemonischemannelijkheid wordt genoemd.
Hegemonische mannelijkheid: De dominante vorm van mannelijkheid die mannen in een positie van macht plaatst en de ondergeschiktheid van vrouwen structureel ondersteunt.
Oude verwachtingen, nieuwe verhoudingen
De traditionele gezinsrollen zijn veranderd. Waar mannen vroeger kostwinner waren en vrouwen instonden voor het huishouden en de zorg, zijn vrouwen vandaag economisch zelfstandiger en is die taakverdeling minder vanzelfsprekend. Toch bieden traditionele opvattingen sommige mannen nog altijd houvast over hun plaats in de samenleving en het gezin.
*Bert, een voormalig lid van de Nationalistische Studentenvereniging (NSV) en Vlaams Belang, vindt dat de man verantwoordelijkheid moet dragen voor zijn gezin. Bert werkt veertien uur per dag aan zijn bedrijf en noemt die werkijver een belangrijke mannelijke eigenschap.
Ook binnen een toekomstige gezinssituatie ziet hij een onderscheid in de verantwoordelijkheden van mannen en vrouwen. “Ik denk dat vrouwen heel goed zijn in micromanagen en mannen meer in macromanagen.” Mannen zouden volgens hem beter het grotere geheel kunnen overzien, terwijl vrouwen sterker zijn in het uitvoeren van specifieke taken.
“Vrouwen zijn heel goed in micromanagen en mannen meer in macromanagen.” – Bert, voormalig lid van NSV en Vlaams Belang
Volgens Bert zijn traditionele waarden nooit verdwenen. “Ze zijn altijd belangrijk geweest”, zegt hij. Wel denkt hij dat ze opnieuw aan populariteit winnen, onder meer als reactie op woke- en cancelcultuur. Hij verwijst naar influencers als Andrew Tate, die traditionele genderrollen en mannelijke dominantie uitdraagt.
Toch neemt hij afstand van Tate’s meest extreme uitspraken. “Als ik een filmpje van Andrew Tate bekijk, denk ik wel dat hij gelijk heeft, maar hij brengt er te weinig nuance in.” Hij ziet Tate als een reactie op wat hij omschrijft als extreem feminisme, maar vindt het taalgebruik te ver gaan.
Een andere invulling van mannelijkheid
De bewerking van Marieke Schraepen en Sophia Bauer geeft het oorspronkelijke, seksistische verhaal van Strindberg een hedendaagse invulling. De angst van Strindbergs vader om overbodig te worden, wordt daarbij een vertrekpunt om na te denken over de vanzelfsprekendheid van mannelijke autoriteit. De belangstelling voor de voorstelling lijkt alvast aanwezig. “We verwachten ongeveer honderd mensen op de première”, klinkt het bij kunstencentrum Monty.
Het mannenlichaam verschuift van een instrument van straf en discipline naar een lichaam dat kwetsbaar en poreus mag zijn. Waar Strindbergs vader ten onder gaat aan verlies van zijn macht, stellen de makers een andere vraag: welke vormen van mannelijkheid zijn mogelijk wanneer macht niet langer het uitgangspunt vormt?
*Bert is een schuilnaam omdat het ex-lid enkel anoniem wilde getuigen.
Foto: Monty
