Professor David Criekemans: “Assad wil een nieuw Syrië met minder oppositie creëren”

Na een relatief rustige periode laait de Syrische burgeroorlog opnieuw op. Onlangs hebben de radicale rebellen van Hayat Tahrir al-Sham (HTS) Aleppo ingenomen en de oorlog nieuw leven ingeblazen. David Crieckemans, professor Internationale Politiek aan de Universiteit van Antwerpen, licht toe waarom ze daar nu in slagen. 

“In eerste instantie moeten we kijken naar de oorlog in Libanon. Die heeft geleid tot een verzwakking van Hezbollah, een onderdeel van de Sjiitische As. Daarnaast behoort Assad tot de Alevieten, die ook Sjiitisch zijn.” 

“Israël heeft de Iraanse revolutionaire garde aangepakt. Dit, samen met de afname van Hezbollah’s capaciteiten, heeft uiteindelijk geleid tot de verzwakking van de Syrische president. Bovendien is Hayat Tahrir al-Sham (HTS) de opvolger van al-Nusra, een zeer radicale groep. Die proberen al maandenlang Assad aan te pakken, maar ze zochten het juiste moment. Dat verklaart de huidige situatie.” 

---

De kleur van het infoblok komt overeen met de kleur op de interactieve kaart voor die bepaalde factie.

---

Welke invloed hebben grotere spelers op de situatie?

“De afleiding van Rusland door de oorlog in Oekraïne heeft in het voordeel van HTS gewerkt. Hoewel de Russen recentelijk een aantal bombardementen hebben uitgevoerd in Aleppo, proberen ze die rol met frisse tegenzin te hervatten. Ze zijn namelijk ontevreden dat Assad zijn zaakjes niet op orde heeft kunnen houden.” 

“Verder doet de Verenigde Staten ook niet veel. Ze voerden samen met Israël bombardementen uit op de Syrisch-Iraakse grens. Dat is vooral om te voorkomen dat er allerlei radicale groeperingen van Irak naar Syrië zouden komen, waarbij het conflict zou verergeren. De hoofddoelstelling van de VS is dat er geen Islamitische Staat 2.0 zou kunnen herrijzen in Syrië.“ 

Denkt u dat de hernieuwde spanningen in Syrië een nieuwe vluchtelingenstroom naar Europa kunnen veroorzaken?  

“Nee, niet noodzakelijk. Ik ben eerder bezorgd om Libanon, dat op het punt staat in te storten. Dit zou grote regionale gevolgen kunnen hebben. Wat Syrië betreft, heeft Turkije de laatste maanden geprobeerd te onderhandelen met Assad over het hervestigen van soennitische vluchtelingen in hun thuisland. Het zou gaan om maar liefst drie tot vier miljoen mensen.

Bashar al-Assad wilde daar echter niet over praten. Hierdoor is het mogelijk dat Ankara de jihadistische rebellengroep HTS steunt om Assad een lesje te leren. Daarom stelt Assad deze kwestie uit. Hij wil als het ware een nieuw Syrië creëren, waar er minder oppositie is. De Alevieten, een Iraanse tak en zijn etnische groep, vormen namelijk een minderheid.” 

“Turkije heeft echter nog een andere agenda. De Turken willen deze vluchtelingen vooral in het noorden van Syrië vestigen, in een gebied dat traditioneel Koerdisch is, beter bekend als Rojava. Turkije wil echter voorkomen dat er ooit een aaneengesloten Koerdistan wordt uitgeroepen, zelfs in de verre toekomst. Zoals je ziet, heeft iedereen zijn eigen agenda.” 

Auteurs | Ruben Vanderschuere

Syrische jongeren over de val van het regime: “De strijd ging niet over het Syrië van Assad, maar over het Syrië van ons allen” 

---

Burgeroorlog sluit hoofdstuk af maar toekomst blijft onzeker

Tijdlijn 6 tot 8 december (update)

6 December – Gevecht barst los

• De Zuidelijke Operatiekamer (ZOK) werd ‘s middags opgericht in Hauran, de bakermat van de Syrische opstand tegen het regime van Assad. Dit commando-centrum heeft als doel een front te vormen voor lokale milities uit de regio’s Daraa, Quneitra en Suwayda.
• Rond 20:00 kondigde het Syrisch Nationale Leger (SNL) een militaire operatie om Koerdische troepen te verdrijven uit Manbij, in het Oosten van Aleppo.
• Koerdische strijders van de Syrische Democratische Krachten (SDK) steken rond 22:30 de Eufraat over in Deir Ez Zor. Daarnaast veroverden ze de laatste bolwerken van het regime in Rojava, Hasakkah en Qamishlo.
• Tegen middernacht verklaarde de ZOK Damascus tot doelwit.

عاجل : بيان رقم 1 من غرفة عمليات الجنوب
وجهتنا #دمشق #غرفة_عمليات_الجنوب #درعا pic.twitter.com/ktzZumQD0q

— Omar Alhariri (@omar_alharir) December 6, 2024

7 December – Internationale reacties

• De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken arriveerde in Qatar voor het forum in Doha over de Syrische crisis, waar ministers van Qatar, Turkije, Egypte, Iran, Irak, Jordanië, Saudi-Arabië en Rusland samenkomen.
• De Saoedische minister van Buitenlandse Zaken besprak met zijn Iraanse tegenhanger de versterking van de diplomatieke relaties en de situatie in Syrië.

• Om 9:00 verklaarde het Israëlische leger: “we versterken onze verdedigingsinspanningen in de regio en bereiden ons voor op mogelijke scenario’s aan het Golanfront.”
• Toekomstig president Donald Trump roept op tot Amerikaanse afstandelijkheid op sociale media: “De Verenigde Staten zouden er niets mee te maken moeten hebben. Dit is niet onze strijd. Laat het zich afspelen. Meng je er niet in!”

8 December – Val van het regime

• In de vroege uren van de nacht werd Homs bevrijd. Kort daarna volgde een verklaring van al-Julani (leider van HTS). Daarnaast verschenen er beelden van de bevolking die het standbeeld van Hafez al-Assad, de vader van Bashar en voormalig president, vernielden.

• Elke post richting Damascus, het hart van het regime, werd verlaten, terwijl de troepen zich met de staart tussen de benen terugtrokken. De oppositiefacties bevrijdden in een mum van tijd talloze dorpen en steden. Kort na de val van Homs volgde Damascus. De regime-strijdkrachten waren zich daar maar al te goed van bewust. Beelden tonen hoe regime-troepen in het centrum van de hoofdstad burgerkledij aantrekken om aan de opmars te ontkomen. Andere beelden laten zien hoe soldaten van Assad hun posten verlaten.

• Ook de Iraanse ambassade ontkwam niet aan de chaos. Protesteerders bestormden het gebouw in de ochtend van de overwinning.

#BREAKING Iran’s embassy in Damascus is being stormed by protesters
pic.twitter.com/0PYznrFQTw

— Guy Elster (@guyelster) December 8, 2024

• Vervolgens veroverden de rebellen het Syrische Radio- en Televisiegebouw en verklaarden ze hun overwinning. “De stad Damascus is bevrijd, de tiran Bashar al-Assad is afgezet, en alle onterecht vastgehouden gevangenen zijn vrijgelaten,” luidde hun verklaring.