Al 19 maanden vechten de rebellen van de Rapid Support Forces en de militairen van het Soedanese leger een burgeroorlog uit. Het land waarin begin deze eeuw nog de genocide van Darfur met honderdduizenden doden plaatsvond, heeft ook nu weer te maken met etnisch geweld. Soedan-experte Anette Hoffmann (Clingendael) ziet een duidelijke oorzaak voor het oplaaiende conflict. “Zolang wij goud blijven kopen zonder te vragen waar het vandaan komt, hoeven we ook niet verbaasd te zijn over hoe de oorlog draaiende wordt gehouden.”
Wat zijn volgens u de belangrijkste factoren die hebben geleid tot de intensivering van het geweld tussen het leger en de Rapid Support Forces (RSF)?
Bemiddelingsinitiatieven zijn mislukt, dus er is geen druk om te onderhandelen. De enige gangbare oplossing lijkt militair. Daar zijn allebei de partijen hard mee bezig. De RSF wil de controle over Darfur. Het enige wat daar nu ontbreekt zijn Al-Fashir en wat dorpjes. Al-Fashir is de hoofdstad van Noord-Darfoer waar zo een miljoen mensen naartoe zijn gevlucht, die nu om hun leven moeten vrezen.
Voor het leger is de ambitie om controle terug te winnen, met name in de hoofdstad Khartoem. Het bestuur zit nu in Port Soedan aan de Rode Zee. Maar het leger wil voorkomen dat de RSF erin slaagt in Khartoem hun autoriteit te vestigen. Zij hebben afgelopen week geprobeerd om daar een burgerregering uit te roepen. Het leger stelt met geweld: dit is onze hoofdstad. Nu proberen ze de delen van de stad terug te winnen waar de RSF nog zit.
| Soedanese Leger | Het regeringsleger |
| Rapid Support Forces | Deze paramilitaire groep begon de oorlog door overheidssites aan te vallen. Het is de grote tegenstander van het leger. |
| Gezamenlijke Darfur-beschermingsmacht | Een groep die is opgericht om de bevolking van Darfur te beschermen tegen de RSF |
| SLM | Een rebellengroep bestaande uit 3 inheemse groepen uit Darfur, de groep vecht sinds maart ook samen met het leger |
| SPLM-N | Een andere rebellengroep die tegen het leger vecht en het gebied dat het bezit ‘Nieuw-Soedan’ noemt, een de facto staat |
Waarom zijn dichtbevolkte gebieden, zoals onlangs markten in Noord-Darfoer, maar ook vluchtelingenkampen, doelwitten van aanvallen?
Aan de kant van de RSF is er ook een etnische dimensie. We zien geweld tegen bevolkingsgroepen van Afrikaanse komaf. In het Zamzam kamp bijvoorbeeld, waar vooral groepen van niet-Arabische origine wonen. Hier gaat het om het verdrijven van die mensen. We hebben een soortgelijk scenario al gezien in West-Darfur afgelopen zomer, daar zijn ook 10.000 tot 15.000 mensen afgeslacht, met massa-executies, verkrachtingen en martelingen. Hier is dus een genocide gaande, die lijkt op wat we uit 2003 en 2004 kennen.
Het leger wint weinig terrein met grondtroepen. Daarom opereert het vooral vanuit de lucht, maar daarbij vallen er vreselijke burgerslachtoffers. Markten en huizen van burgers zijn namelijk locaties waar de RSF gaat schuilen. De RSF heeft ook veel goederen gestolen en verkoopt die op markten. Het zijn dus centrale plekken om geld te verdienen en de bevolking te controleren. Waardoor worden deze markten ook als doelwit gezien door het leger.
De tol van de Soedanese burgeroorlog: Vorige maand bleek uit onderzoek dat er toen al minstens 61 000 doden zij in enkel de regio Darfur sinds het begin van de oorlog. Daarvan zouden er er 26 000 gestorven zijn aan de directe gevolgen van geweld. Het International Rescue Comittee noemde het eerder deze week “de grootste humanitaire crisis die er ooit geregistreerd is“. Zo zijn er 12 miljoen mensen ontheemd, waarvan 9 miljoen binnen Soedan zelf. Ook zou de helft van de bevolking volgens de VN kampen met acute honger. In het totaal zouden er in mei al 150 000 mensen vermoord zijn in het hele land. Maar volgens een Soedanese onderzoeksgroep wordt de grote meerderheid van de doden in Khartoem niet gerapporteerd, waardoor de tol nog hoger is.
Waarom zijn besprekingen over een wapenstilstand niet gelukt?
Bij de laatste pogingen in Genève daagde het leger niet op. De condities waren er niet in hun voordeel, met name omdat de grootste sponsor van de RSF (de Verenigde Arabische Emiraten, n.v.d.r.) als neutrale waarnemer mee aan tafel zat. Tijdens alle onderhandelingen over een wapenstilstand is het geweld toegenomen, omdat de partijen proberen hun onderhandelingspositie te verbeteren door meer terrein te gewinnen.
Eindresultaten hebben ook nooit echt een verbetering opgeleverd. Zo is er verschillende keren, aan het begin van de oorlog, een wapenstilstand afgesproken in Jeddah. Maar dat hebben ze toen maar een paar uur volgehouden. De enige successen zijn heel lokale akkoorden, waar beide partijen en de lokale bevolking en etnische groepen die de partijen ondersteunen, hebben afgesproken dat, bijvoorbeeld in het westelijke Al-Fashir, het een tijd toch best wel rustig bleef. Zulke lokale afspraken zijn het enige succes.
De EU steunt de Soedanese regering. Wat is de rol van de EU nog in het conflict?
Dat ligt wat ingewikkelder, omdat de regering in feite wordt gedomineerd door het regeringsleger. En de EU zegt geen van beide oorlogspartijen te steunen. Maar ze blijft in contact met de overheid. Recentelijk heeft de EU-speciaal gezante voor de Hoorn van Afrika, Anette Weber, Port Soedan de facto hoofdstad, bezocht voor gesprekken. De nadruk werd daarbij gelegd op een betere toegang voor humanitaire hulp. De EU zoekt ook gesprekspartners voor de toekomst van Soedan. Daarbij wordt met heel verschillende burgergroeperingen onderhandeld. Zo proberen ze om met een zo een breed mogelijke coalitie in dialoog te blijven.
Wat is dan de rol van andere landen zoals Rusland in dit conflict?
Je hebt Rusland aan de kant van beide partijen. Er zijn wapenleveringen, met name via Wagner en de Centraal Afrikaanse Republiek. Maar ze onderhandelen ook met het leger, over bijvoorbeeld mijnbouw en toegang tot de Rode Zee. Daar wil Rusland al lang een militaire basis. Dat is heel opportunistisch van Rusland. Andere actoren zoals Turkije, Iran, Qatar en Egypte staan de kant van het leger.
De RSF wordt ondersteund door de Verenigde Arabische Emiraten, vooral door wapenleveringen en brandstof en goede PR in ruil voor goud. Dit wordt via de Emiraten verkocht aan Europa, aan landen zoals Duitsland en Zwitserland. Zolang wij goud vanuit de Emiraten kopen en niet vragen waar het vandaan komt, hoeven we niet verbaasd te zijn over hoe de oorlog draaiende wordt gehouden. Dit goud komt duidelijk illegaal uit Afrikaanse landen, met name Soedan.
