69 miljoen euro voor een digitaal kunstwerk – het klinkt als een grap, maar in maart 2021 werd het duurste JPEG-bestand verkocht op het internet. Het ging om Everydays: The First 5000 Days, een digitale collage van de Amerikaanse kunstenaar Beeple. NFT’s, ofwel digitale eigendomscertificaten, waren plots overal. Ze veroverden zelfs een plek in de kunstwereld. Zonder verf en zonder doek kun je sindsdien eigenaar worden van digitale objecten.
Volgens het laatste jaarrapport van het NFT-marktanalyseplatform NonFungible vonden er 4,8 miljoen kunstverkopen plaats in 2022. Drie jaar na de miljoenenverkoop rijst de vraag: zijn NFT’s nog een hype en waar kunnen we ze terugvinden?
NFwhat?
Non-Fungible Token betekent letterlijk een ‘niet-vervangbaar bewijsstuk’. Het is een uniek werk dat niet zomaar kan vervangen worden door iets anders. Stel dat je een digitale tekening maakt en deze ruilt voor een tekening van iemand anders, dan heeft dit niet dezelfde waarde.
Alles wat digitaal gemaakt wordt en waarvan slechts enkele exemplaren bestaan, kan een NFT-certificaat krijgen. Dat kunnen tekeningen zijn, maar ook muziek, foto’s en zelfs virtueel vastgoed. Dit artikel focust op digitale kunstwerken die online worden verkocht en worden benoemd als NFT-kunst.
“99% van wat er circuleert is brol”
Yan Ketelers, verzamelaar NFT’s
Yan Ketelers is al 8 jaar actief in de NFT-community en verzamelt digitale kunstwerken. Hij kwam voor het eerst in aanraking met NFT-kunst als marketeer in de blockchainsector. Dat is een digitale lijst met gegevens waar iedereen dingen kan toevoegen aan al bestaande gegevens. Je kunt het vergelijken met een Excel-document. Het enige waarin de blockchain verschilt, is dat de data die worden toegevoegd onveranderbaar zijn. Niemand kan gegevens wijzigen die eerder zijn aangebracht.
Transparante database en transacties
NFT’s worden verhandeld via die blockchain. “Dus als ik een NFT-kunstwerk verkoop aan iemand, dan kunnen alle gebruikers zien wie wat heeft gekocht of verkocht.” In het geval van kunst zorgt dit systeem ervoor dat je de oorsprong van je werk kunt aantonen en de echtheid kunt controleren. Dat ondermijnt het idee van kopieën en nagemaakte werken.
100-tal digitale werken
Zelf bezit Yan in totaal zo’n honderdtal NFT-werken. “De NFT’s liggen verspreid over verschillende platforms en in verschillende wallets.” Van die honderd zijn er maar vijf die wereldwijd erkend worden als waardevolle kunst. Zij onderscheiden zich van al het andere dat circuleert. “Want 99% van wat er rondgaat is brol.”
Sommige werken verkoopt hij door, andere houdt Yan bij. “Je kunt werken screenshotten en dat gebeurt ook. Ikzelf vind het belangrijk om te betalen voor originele werken.” Zo printte de verzamelaar al een aantal werken af om op te hangen. Verder geven NFT’s hem toegang tot online NFT-communities en chats.
Het fysieke en digitale verbonden
Kan NFT-kunst dan in een fysieke galerie worden gebracht? Zo ja, hoe dan? Rouben Vansteenkiste is eigenaar van MPC Gallery ART XR NFT, de eerste fysieke galerie die NFT’s aanbiedt.
“Ik heb een tentoonstelling gegeven in Zuid-Korea met mijn eigen NFT’s”
Stijn Orlans, 3D-artiest
Stijn Orlans is 3D-artiest en maakte deel uit van de NFT-community in 2021. “Ik zag verschillende collega-artiesten NFT-kunst promoten op sociale media. Ik had er vragen over en nam contact op met enkelen van hen,” vertelt Stijn.
Platforms zoals SuperRare en OpenSea verlaagden de drempel voor veel kunstenaars. Werken werden sneller gevonden en bereikten een breder publiek. “Ik heb een tentoonstelling gegeven in Zuid-Korea met mijn eigen werken, die ik verhandelde als NFT’s. Ik ben er zelf niet naartoe geweest, maar het heeft er zes maanden gehangen.”
omarmen of afweren?
Zelf is de 3D-artiest altijd voorzichtig geweest wanneer hij werken verkocht. De markt wordt niet gereguleerd en de grote geldstromen die ermee gemoeid zijn, trekken criminelen aan. Zo is Orlans al opgelicht. “Alle wallets en bankrekeningen zijn publiek. Je naam staat er niet bij, maar hackers kunnen dat makkelijk achterhalen.”
Om alles veilig en vlot te laten verlopen, beroepen kunstenaars zich tegenwoordig op galerieën die belang hechten aan het digitale luik. Curator Thomas De Ben is eigenaar van Plus-One Gallery in Antwerpen en gidst bezoekers doorheen de hybride expositie van Victor Verhelst.
Digitale kunst aankopen blijft een traag proces voor mensen. Wat wel helpt, is telkens een fysiek of digitaal object mee te leveren. Zo stuurden kunstenaars zoals Musketon al een pop van zichzelf op naar kopers. “Het is een moderne manier van een echtheidscertificaat.” De curator gelooft niet dat overinformatie bij een object de waarde van een digitaal werk schaadt. Veel hangt af van de boodschap die het werk overbrengt.
Het Amsterdamse Moco Museum lanceerde bijvoorbeeld een eigen NFT-platform, genaamd Mocoverse. Samen met kunstenaars creëert het museum NFT’s die ze vervolgens verkopen op dit platform. Daarbij leggen ze nadruk op maatschappelijke betrokkenheid: een deel van de opbrengsten wordt gedoneerd aan de vluchtelingenorganisatie Movement On The Ground.
Nog een hype?
NFT’s hebben een democratiserende rol. “Terwijl kunst tot een paar jaar geleden een schaarste impliceerde”, vertelt de Antwerpse curator, “hebben NFT’s die barrière doorbroken.” Toch kunnen ze er niet omheen dat NFT’s aan imagoschade lijden. Zowel Thomas De Ben als 3D-artiest Stijn Orlans zijn het erover eens dat de NFT-markt in een razendsnel tempo opkwam. “Tijdens de coronaperiode groeide de bubbel enorm, tot ze uiteindelijk knapte. Nu lijkt het alsof NFT’s zijn verdwenen, maar eigenlijk is de markt gewoon afgekoeld,” argumenteert De Ben.
“Met de generaties die veranderen, denken musea meer na over interactie en participatie van het publiek.” Gamification van beleving heet dat. Hoewel er een opkomst is van digitale kunst in de vorm van immersieve ervaringen, zijn traditionele Vlaamse musea nog niet klaar om de NFT-markt te betreden.
