Onder het huidige Deense voorzitterschap stemt de EU opnieuw over een voorstel om online seksueel kindermisbruik te bestrijden. Het plan, door critici ‘chat control’ genoemd, kan ertoe leiden dat onder meer WhatsApp-berichten van alle gebruikers worden gescand.
“De kern van het probleem is de vraag hoe we de balans vinden tussen enerzijds de bescherming van kinderen online en anderzijds het recht op privacy en gegevensbescherming van alle gebruikers”, zegt Charlotte Somers, juridisch onderzoeker aan het KU Leuven Centre for IT & IP Law (CiTiP), gespecialiseerd in onder meer privacy.
Al sinds 2022 wordt er in de Europese Unie gesproken over regelgeving die het seksueel misbruik van kinderen moet tegengaan. In een vroeg voorstel van de Europese Commissie, zouden berichtendiensten verplicht worden om de berichten van al hun gebruikers te scannen op afbeeldingen en video’s van misbruik. Dat eerste voorstel is uiteindelijk niet als dusdanig door het Europees Parlement gekomen, maar ook de geamendeerde versie die dat wel deed leidde tot veel kritiek.
Voorstellen zijn al verschillende keren, zo ook onder het Belgische EU-voorzitterschap, van de agenda van de Europese Raad gehaald. Nu zou er op 14 oktober toch opnieuw over een Deens voorstel worden gestemd. Nieuw in het voorstel is dat applicaties op mate van risico zouden worden ingedeeld, en er enkel berichten gescand zouden worden bij de apps met het hoogste risico. Tot die categorie zouden echter ook de meest gebruikte berichtenapps, WhatsApp en Messenger, kunnen horen omdat zij End-to-end-encryptie gebruiken.
Een achterpoortje bij encryptie?
Encryptie is een beveiligingstechniek die gegevens zodanig versleutelt dat alleen de beoogde ontvanger ze kan ontcijferen, zoals bij WhatsApp. Het zorgt ervoor dat berichten alleen leesbaar zijn voor afzender en ontvanger, niet voor de dienstverlener. Om deze berichten te scannen, zou een ‘achterpoortje’ nodig zijn, de berichten zouden door de autoriteiten gescand moeten worden voordat ze versleuteld worden. Dit achterpoortje verzwakt volgens experts echter het systeem voor iedereen, waardoor hackers of kwaadwilligen misbruik kunnen maken.
Privacy
Juriste Charlotte Somers (KU Leuven) benadrukt dat het scannen, filteren en bewaren van de berichten van alle gebruikers in strijd is met het recht op privacy, zo blijkt ook uit eerdere jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Maar dat maakt het maken van goede regelgeving tegen misbruik ook lastig, “De kern van het probleem is de vraag hoe we de balans vinden tussen enerzijds de bescherming van kinderen online en anderzijds het recht op privacy en gegevensbescherming van alle gebruikers”, aldus de expert die het belang van proportionaliteit benadrukt.
Ook zou het volgens haar indirect gevolgen kunnen hebben voor de vrijheid van meningsuiting, “ook het recht op vrijheid van meningsuiting zou geraakt kunnen worden vanaf het moment dat je het idee hebt dat alles wat je schrijft en stuurt ingelezen kan worden. Dat zou heel veel mensen hun recht op vrijheid van meningsuiting kunnen raken als ze schrik hebben dat ze niet meer kunnen sturen en zeggen wat ze willen.”
Bovendien zijn er ook nog technische problemen met het systeem, het handmatig modereren van alle beelden is bijna niet te doen, maar bij AI zouden er mogelijk veel vals positieven zijn van bijvoorbeeld ouders die vakantiefoto’s met hun kind delen. Er zijn dan ook nog veel vraagtekens over de invulling hiervan indien het voorstel goedgekeurd zou worden in Oktober.
Belgische stelligname
Wat betreft die goedkeuring heeft de federale regering nog geen officieel standpunt ingenomen. Wel sprak Open VLD-voorzitter Eva De Bleeker zich er al tegen uit op X.
