Terwijl wereldleiders samenkomen op de klimaattop COP30 in Belém, Brazilië, klinkt de waarschuwing uit Antarctica luider dan ooit. De ijskappen brokkelen in snel tempo af, waardoor de zeespiegel blijft stijgen. Klimaatwetenschapper Niels Souverijns (VITO) waarschuwt dat dit een van de grootste bedreigingen voor onze planeet vormt.
“De grote oorzaak van dit alles vinden we in de stijging van de temperatuur. De hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer blijft stijgen, waardoor we de stijgende temperatuur niet onder controle krijgen.”
Zestig procent van de Antarctische ijsplaten is bedreigd. Wat betekent dat concreet?
“Je kan dat het best vergelijken met een grote berg zand. Door de opwarming van de aarde zijn we van die ijskappen stukjes aan het afschrapen. Die ijskappen worden dunner, en als je vanonder aan een berg zand begint te graven, dan vallen er grote stukken van bovenaf naar beneden. Dat is net het grote gevaar: als die ijskappen dunner en kleiner worden, dan gaan ze minder goed de ijsmassa’s die bovenaan Antarctica liggen kunnen tegenhouden, waardoor grote ijsblokken in de oceaan vallen.”
Welke delen van de wereld lopen het grootste risico bij een stijgende zeespiegel, en wat betekent dat concreet voor de mensen die er wonen?
“Het belangrijkste gevolg is de stijging van het zeeniveau. Wereldwijd wonen ruim 250 miljoen mensen op een hoogte van minder dan één meter boven de zeespiegel. Dat brengt grote risico’s met zich mee. Vooral eilandstaten in Oceanië zijn bijzonder kwetsbaar. Ook Nederland loopt gevaar, al heeft het land de voorbije jaren veel geïnvesteerd in waterbescherming. Toch zijn de huidige sluizen en dijken slechts berekend op een beperkte stijging van de zeespiegel. In landen als Bangladesh is de situatie nog zorgwekkender, omdat daar de financiële middelen ontbreken om zich voldoende te beschermen. Dit kan uiteindelijk leiden tot migratiestromen op grote schaal.”
Wat zijn de gevolgen voor dieren, zoals verschillende soorten pinguïns die op Antarctica leven?
“Die pinguïns leven vaak letterlijk op de ijskappen. IJskappen liggen tussen de oceaan en het land. De pinguïns hebben de oceaan nodig om voedsel te vinden en het land om te broeden. Als je ziet dat de ijskappen aan het verschuiven zijn, dan zal er ook een verschuiving komen in de natuurlijke habitat van de pinguïns. Het grote probleem is dan dat ze bepaalde broedplaatsen die ze nu gebruiken niet meer kunnen gebruiken. Het is dan de vraag of ze nog voldoende broedplaatsen gaan vinden om de populatie in stand te houden.”
Moeten wij ons in België zorgen maken over de stijgende zeespiegel?
“Ook bij ons stijgt de zeespiegel merkbaar. In de voorbije honderd jaar is het niveau met ongeveer 30 procent toegenomen, al verloopt dat relatief langzaam. Onze kust is goed beschermd dankzij de vele dijken. Die zijn intussen aangepast aan een hoger zeeniveau. Toch doen zich in de havens af en toe problemen voor bij springtij. Het risico op overstromingen neemt toe en schepen hebben dan meer moeite om binnen te varen. In de toekomst zullen die uitdagingen waarschijnlijk groter worden, al is er in België de voorbije jaren fors geïnvesteerd in extra bescherming van de havens tegen een stijgende zeespiegel.”
