Elke Belg sorteerde in 2024 gemiddeld bijna 80 kilogram verpakkingsafval. Volgens het Europees statistiekbureau Eurostat stond België in 2023 op de eerste plaats in Europa op het vlak van de recyclage van plastic verpakkingsafval, met een recyclagegraad van 59,5 procent. Achter die indrukwekkende cijfers schuilt een uitgebreid netwerk van afvalwagens, sorteerinstallaties en recyclagebedrijven dat dagelijks duizenden tonnen afval verwerkt en omzet in nieuwe grondstoffen.
Die hoge cijfers zijn het gevolg van een strak georganiseerd systeem waarin verschillende schakels nauw samenwerken. Fost Plus coördineert daarbij nationaal de inzameling en recyclage van huishoudelijk verpakkingsafval en legt de basis van het systeem.
Aan de ophaalkant zorgt de operationele werking van afvaldiensten zoals Renewi in Puurs-Sint-Amands, onder leiding van sitemanager Dominique De Roeck, voor het dagelijkse ophaling en transport van PMD en ander huishoudelijk afval naar gespecialiseerde verwerkingssites.
Daar wordt het afval binnengebracht in sorteercentra zoals Val’Up, waar directrice Nathalie Halbot het proces aanstuurt en waar via geavanceerde sorteertechnologie verschillende materiaalstromen van elkaar worden gescheiden. Zo vormt elke stap in de keten een essentieel onderdeel van een systeem dat België tot een van de sterkste recyclageperformers van Europa maakt.
De impact van een verkeerde thuissortering
Ongeveer 1 op de 7 PMD-zakken in België bevat fout gesorteerd afval, waardoor het recyclageproces verstoord kan worden. Volgens Philippe Alen van Fost Plus gaat het om zo’n 14 procent van alle ingezamelde PMD-zakken. Fout sorteren kan niet alleen de recyclage-efficiëntie onder druk zetten, het kan ook leiden tot gevaarlijke situaties wanneer bijvoorbeeld batterijen of andere risicovolle materialen in de verkeerde afvalstroom terechtkomen.
Wat gebeurt er met afval dat niet gerecycleerd wordt?
Een derde van het Vlaamse afval wordt verbrand – “We noemen het eerder waste to energy, omdat we er energie uit halen”
België staat bekend als een van de betere leerlingen van Europa op vlak van recyclage, maar toch eindigt zo’n 33% van ons afval nog altijd in de verbrandingsovens van onder andere het afvalverwerkingsbedrijf Indaver. Milieubelastend zouden we denken, maar eigenlijk is dit omgekeerd. “We helpen andere bedrijven hun uitstoot te verlagen.”
De maatschappij produceert grofweg twee soorten afval: afval met een hoog en met een laag circulair potentieel. Afval met een hoog circulair potentieel bestaat uit materialen die relatief makkelijk gerecycleerd kunnen worden, zoals glas, papier en bepaalde kunststoffen. Deze grondstoffen kunnen opnieuw in de productieketen terechtkomen en zo een tweede leven krijgen.
Daartegenover staat afval met een laag circulair potentieel. Dit type afval is moeilijk of niet te recycleren, vaak door de complexe samenstelling of de aanwezigheid van schadelijke stoffen zoals PFAS. Omdat deze stoffen risico’s vormen voor mens en milieu, mag dit afval niet opnieuw in de natuur terechtkomen. Daarom wordt het meestal verbrand onder gecontroleerde omstandigheden.
“Wij noemen dit niet zomaar verbranden, maar eerder waste to energy, omdat we er energie uit halen”, aldus Lise Peeters van het afvalverwerkingsbedrijf Indaver
Afval als brandstof
De verbrandingsovens of waste-to-energy-installaties hebben geen bijkomende brandstof nodig, omdat het afval volstaat om de ovens te doen draaien. Afhankelijk van het type installatie kan het verbrandingsproces tot 50 minuten duren. Tijdens dat proces ontstaan zeer hoge temperaturen, die kunnen oplopen tot boven de 1.000 graden Celsius.
Na de verbranding blijven er assen over. In die assen zijn vaak nog metalen terug te vinden zoals ijzer en zelfs goud, die Indaver recupereert en doorverkoopt. De assen zelf worden specifiek behandeld en opgeslagen zodat ze niet meer schadelijk kunnen zijn voor het milieu.
De vrijgekomen warmte wordt omgezet in energie. “We zetten de warmte om in stoom, die we via een turbine kunnen omzetten in elektriciteit”, zegt Peeters
Extra uitstoot voorkomen
Sinds enkele jaren levert Indaver de stoom, die vrijkomt uit het verbrandingsproces, aan andere bedrijven. Daardoor moeten bedrijven zelf geen stoom meer aanmaken voor hun productie, en stoten ze dus minder Co2 uit.
De stoom die niet gebruikt wordt, wordt omgezet in elektriciteit dat Indaver zelf deels gebruikt. Het ander deel wordt beschikbaar gesteld voor andere bedrijven.
Er wordt vaak met de vinger gewezen naar Indaver als het gaat om Co2-uitstoot. “Uiteraard stoten we bij Indaver veel uit, maar tegelijk helpen we andere bedrijven hun uitstoot te verlagen door energie te leveren die ze zelf niet meer hoeven op te wekken”, reageert Lise Peeters
Export van afval
België werkt nauw samen met buurlanden voor de verwerking van bepaalde afvalstromen. In 2022 werd ongeveer 4 procent van het Belgische afval geëxporteerd naar onder meer Nederland, Duitsland en Frankrijk. Die samenwerking is vaak nodig omdat gespecialiseerde installaties of verwerkingsmethoden niet in elk land beschikbaar zijn.
Sinds januari 2025 zijn de Europese regels rond afvalexport strenger geworden. Zo geldt een verbod op de uitvoer van onder meer plasticafval naar niet-OESO-landen. Bovendien mag afval enkel nog geëxporteerd worden als het gaat om een nuttige toepassing, zoals recyclage. De aangescherpte regelgeving moet voorkomen dat afval in het buitenland op een milieuonvriendelijke manier wordt verwerkt.
Explainer: OESO-landen= de lidstaten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). De organisatie bestaat uit 38 landen, waaronder België, Nederland, Duitsland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Canada en Japan.
