Iedereen die van voetbal houdt herinnert zich het moment of de speler die hun liefde voor de sport heeft aangewakkerd. In mijn geval is dat Iniesta, voor anderen is dat misschien Ronaldinho, Ronaldo of Messi. Het waren spelers die soms in één flits van genialiteit een wedstrijd konden beslissen. Vandaag lijkt het alsof deze spelers stilaan verdwijnen maar is dat ook echt zo?

Wat is creativiteit
Het lijkt misschien banaal maar om te begrijpen waarom er minder creativiteit aanwezig is in het voetbal of waarom het toch zo lijkt moet je eerst begrijpen wat creativiteit is. Creativiteit is verbonden aan wat een speler kan waarnemen.

Een speler die in een specifieke situatie maar één mogelijke pas kan bedenken heeft minder creatief potentieel dan een speler die twee ziet passes en nog eens de mogelijkheid om zijn man te passeren met een dribbel. Om creatief te zijn moet je dus in ongelooflijke snelheid kunnen waarnemen wat er rond je op het veld gebeurt. Tegelijkertijd moet je technisch vaardig genoeg zijn om de mogelijkheden die je in je hoofd ziet ook op het veld te kunnen uitvoeren. Zoals Johan Cruyff dus ooit zei: “Voetbal speel je met je hoofd want de bal is sneller dan je benen”

Jeugdopleidingen

Het is onmogelijk om het over de evolutie van voetbal te praten zonder het over de jeugdopleidingen te hebben. Het is daar dat jonge spelers gevormd worden tot de toekomstige profvoetballers. Het is daar waar je jezelf leert uitleven op het veld of juist dat je je soms moet inhouden omdat de wedstrijd iets anders nodig heeft.

Veilig spelen

Het gevoel bestaat dat spelers vanuit de jeugdacademies soms te hard beschermd worden. De focus ligt zo hard op winnen dat er vergeten kan worden dat het belangrijkste doel van een jeugdopleiding is dat spelers zich ontwikkelen om de beste versie van zichzelf te worden.

Marink Reedijk, die SK Beveren ongeslagen naar promotie en de titel leidde in de Challenger Pro League, vindt bijvoorbeeld dat voornamelijk in de jeugdopleidingen de coaches te veel de bovenhand willen nemen en dat ze daardoor niet de kans krijgen om fouten te maken en daaruit te leren.

Risico’s nemen

Om te kunnen leren moet je dus risico’s kunnen nemen, fouten maken en zelf tot oplossingen kunnen komen. “Zo kan je spelers ook uitdagen en ervoor zorgen dat ze durven fouten maken”, aldus Amine Tauil, jeugdtrainer bij Anderlecht.  

Als je nooit risico’s hebt leren nemen en altijd veilig gaat spelen dan ga je dat misschien bij het eerste elftal ook zo doen. Hierdoor kan het zijn dat die jongens hun korte kansen om indruk te maken misschien net niet nemen. Door die risico’s, die creativiteit te stimuleren zorg je ervoor dat de spelers meer gaan durven en het zelfvertrouwen gaan kweken om een wedstrijd proberen in eigen handen te nemen.

Structuur vs. Vrijheid

Structuur

Voor creativiteit prediken is gemakkelijk maar er moet op het veld heel veel juist gaan om een speler de ruimte te geven om creatief te zijn. Als een linksbuiten beslist om naar het midden te gaan moet iemand anders zijn positie wel even overnemen. In balverlies heb je anders een probleem. “Om dat te kunnen moet je goed op elkaar ingespeeld zijn en of dat op het allerhoogste niveau kan weet ik niet” zei Reedijk.

Ploegen zijn, zoals Reedijk zei, enorm voorbereid op hoe ze een wedstrijd aanpakken aan de bal en zonder de bal. Er is nog nooit zoveel data beschikbaar geweest als vandaag de dag, sportdatabanken zoals Opta en Wyscout worden alsmaar populairder bij clubs. Aan de hand van statistieken en wedstrijdbeelden van de afgelopen jaren kan een club zich beter voorbereiden op de tegenstander. Toch kan dit een valkuil zijn voor de creativiteit. Als coaches de instructie geven om een bal breed te leggen of een flankenwissel te doen, dan leren ze hun spelers aan om bepaalde handelingen te doen in bepaalde situaties. In tegenstelling tot leren om beslissingen te nemen aan de hand van wat zij zien gebeuren op het veld.

Fabregas, coach bij de Italiaanse Serie A club Como, zei onlangs in een interview met CBS: “Je kan een speler voor 20 verschillende situaties voorbereiden maar je weet nooit op voorhand hoe het zich op het veld zal afspelen, uiteindelijk zijn zij degenen die op het veld staan.” Toch is het belangrijk om een balans te vinden tussen die creativiteit en de achterliggende structuur. Ook in het stimuleren van die creativiteit moet je balans vinden, vindt Reedijk.

Totaalvoetbal

Je zou kunnen zeggen dat deze tactische verschuivingen zijn begonnen bij Rinus Michels en Johan Cruyff. Zij introduceerden het totaalvoetbal. Hierbij had je eigenlijk constant positionele verschuivingen en namen spelers blindelings elkaars positie over, gelijkaardig aan wat Reedijk vertelde over wat nodig is om creativiteit zijn gang te laten gaan. Om dit te kunnen doen moet er ook een vaste structuur zijn waarvan spelers weten als die naar binnenkomt moet ik nu gaan overlappen om zijn positie over te nemen, bijvoorbeeld.

Pep Guardiola heeft naar mijn mening deze stijl geperfectioneerd met zijn Barcelona. Pep had toen ook spelers als Messi, Xavi, Iniesta ter beschikking die van zo’n ongelooflijk niveau waren en ook nog eens overal uit de voeten konden komen. Zoals Guardiola zelf ooit zei: “Messi is de beste nummer tien, negen, zes het maakt niet uit waar hij speelt” Om ploegen die zo dominant zijn tegen te gaan zijn andere ploegen dan weer structuren gaan bedenken die hiertegen kunnen werken, sommigen wat meer defensiever en sommigen zijn dan andere interpretaties van wat dit ideaalbeeld van voetbal zou kunnen zijn.

“De Premier League is geen kattenpis, het spelletje is sneller geworden en de jongens zijn fysiek sterker maar ook tactisch en technisch begaafder”

Marink Reedijk

Gegenpressing

Een andere ideologie van voetbal is het Duitse model, vaak ook wel Gegenpressing genoemd. Het doel van Gegenpressing is simpel, je zet zo hoog mogelijk druk en probeert de bal zo snel mogelijk terug te veroveren na balverlies. Hierdoor is de tegenstander niet goed georganiseerd en creëer je automatisch meer kansen. Zo zei Duits trainer Jürgen Klopp ooit: “Gegenpressing is de beste spelmaker.” Je merkt ook in de Premier League, waar je zoveel coaches van verschillende landen en voetbalfilosofieën hebt dat je daar beide stijlen tegenkomt.

Deze stijl komt niet zonder risico’s. Je moet hiervoor ook heel hoog uitstappen met je verdediging op momenten. In modern voetbal wordt er sowieso al hevig man op man verdedigd maar het kan zomaar zijn dat in deze systemen de verdedigers op de middenlijn staan. Denk maar aan het Barcelona van Hansi Flick of het Bayern van Vincent Kompany. Dat druk zetten vergt een enorme fysieke tol en het kan dus zijn dat spelers op sommige momenten de pressingstructuur niet goed zetten en dan kan het zijn dat de ruimte die je achter de verdediging laat vrij makkelijk gebruikt wordt door de tegenstander.

Fusioneren

Deze twee stijlen zijn momenteel het dominantst en toch zijn de coaches die zich vaak vasthouden aan enkel een van de twee stijlen niet zeer succesvol. Stilletjes aan lijkt het alsof ze aan het fusioneren zijn. Je merkt dat het tot voor kort dominante Manchester City toch ook moeilijkheden begint te krijgen. Hetzelfde gebeurde met Liverpool tijdens Klopp zijn laatste seizoen.

Coaches die inspelen op de evolutie van voetbal worden beloond. Luis Enrique bij PSG durft keuzes maken en heeft een balans gevonden tussen het zeer fysieke Gegenpressing en dat sprankelende Totaalvoetbal of positiespel.

Tauil ziet deze tweestrijd ook en hoopt dat het toch iets meer zal neigen naar het technische positiespel en dat we niet alleen focussen op brute kracht maar dat we ook zullen kijken naar intelligentie en spelvermogen en dat dit hand in hand kan gaan met het fysieke moderne voetbal van vandaag.