In haar nieuwe voorstelling Het jaar van het magisch denken onderzoekt theatermaker Scarlet Tummers hoe mensen omgaan met verlies en de soms onbegrijpelijke gedachten die daarbij komen kijken. De voorstelling, gebaseerd op het gelijknamige boek van de Amerikaanse schrijfster Joan Didion, ging op 29 oktober in première in het Antwerpse theater Monty. Voor Tummers, die op jonge leeftijd haar vader en broertje verloor, is de voorstelling ook een zoektocht naar haar eigen rouwproces, vlak voor Allerheiligen en Allerzielen op 1 en 2 november.
Wat maakte Joan Didions boek voor jou zo bijzonder om op het podium te brengen?
“Ik zocht naar een manier om opnieuw met mijn eigen verlies bezig te zijn. Ik herinner me nauwelijks hoe ik als kind gerouwd heb en voelde de behoefte om daar dieper op in te gaan. Ik kende de boeken van Joan Didion al. In Het jaar van het magisch denken beschrijft ze rouw vanuit het perspectief van een echtgenote en moeder. Als jong meisje heb ik mijn eigen moeder zien rouwen. Het leek me bijzonder om dat moederperspectief te spelen en op die manier indirect mijn eigen verdriet te onderzoeken.”
Hoe breng je de schrijfstijl van Joan Didion tot leven op het podium?
“Joan Didion was journaliste en schrijft op een afstandelijke, bijna analytische manier over iets heel persoonlijks. Juist dat contrast maakt de tekst interessant. Als actrice probeer ik me volledig in het verhaal in te leven, maar tegelijkertijd ruimte te laten voor het publiek om er eigen ervaringen in te herkennen. Ik hoop dat mensen daardoor dichter bij hun eigen gevoelens kunnen komen.”
Hoe was het om tijdens het maakproces opnieuw met je eigen verdriet geconfronteerd te worden?
“Dat was soms emotioneel. Ik had lange tijd familiefoto’s om me heen en schreef veel persoonlijke teksten. Daardoor kwam mijn verdriet regelmatig naar boven. Toch voelde ik achteraf vaak opluchting, alsof het goed was om er bewust mee bezig te zijn. Door het verhaal met een publiek te delen, wordt het bovendien niet langer alleen iets van mezelf. Het wordt iets wat we samen kunnen beleven.”
Rond Allerheiligen en Allerzielen herdenken veel mensen hun dierbaren. Wat betekenen zulke herdenkingsmomenten voor jou?
“Ik kom uit Nederland, waar die traditie minder sterk leeft. Binnen onze familie hadden we wel een eigen symbolische dag waarop we stilstonden bij het overlijden van mijn vader en broertje. Door de jaren heen is dat wat verwaterd. Toch vind ik het mooi om bewust een moment te nemen om iemand te herdenken. Tijdens het maakproces heb ik de tekst ook voor familieleden gebracht. Dat leidde tot gesprekken over ons eigen verlies die ik zonder deze voorstelling waarschijnlijk nooit had durven voeren.”
Wat heeft het werken aan deze voorstelling je geleerd over rouw?
“Ik denk vooral dat rouw niet iets is wat op een bepaald moment voorbijgaat. Het is iets wat je voor altijd met je meedraagt. Mijn vader en broertje zijn al heel lang overleden. Soms kan ik daar heel luchtig over praten, maar op andere momenten kan het verdriet nog even groot zijn als vlak na hun overlijden. Die pijn is er niet elke dag en zelfs niet heel vaak, maar ze kan plots opduiken.”
Herken je het ‘magisch denken’ uit het boek ook in je eigen omgeving?
“Ik was zelf te jong om me te herinneren of ik dat heb ervaren, maar ik denk dat mijn moeder het nog altijd moeilijk vindt dat ze het beeld van een klassiek gezin heeft moeten loslaten. Zeker nu wij volwassen zijn en er kleinkinderen zijn. Ze had het waarschijnlijk heel mooi gevonden om samen met mijn vader grootouder te kunnen zijn. Ze weet natuurlijk dat hij niet terugkomt, maar dat verlangen blijft ergens bestaan.”
Kan theater mensen helpen om gemakkelijker over verlies en de dood te praten?
“Ik denk het wel. Er zit ook humor in de voorstelling, al weet ik nog niet of het publiek ze als zwaar of luchtig zal ervaren. Theater kan een heel verbindend medium zijn. Je zit samen met andere mensen naar hetzelfde verhaal te kijken en kunt de energie van de mensen om je heen voelen. Samen iets beleven kan bijna een spirituele ervaring zijn.”
