Een huwelijk hoort een vrije keuze te zijn. Toch worden mensen onder druk gezet om te trouwen of ze worden tegen hun wil in het buitenland achtergelaten. De fototentoonstelling Niet mijn keuze, die vanaf 26 oktober in Antwerpen-Centraal en het Stadhuis te zien is, geeft slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating een stem. Achter de tien portretten schuilt een problematiek die volgens hulpverleners vaak pas aan het licht komt wanneer de druk al groot is.
Zachte pastelkleuren, zijde en tule: de foto’s van Ernst Coppejans roepen op het eerste gezicht de sfeer van een bruiloft op. Maar de verhalen achter de portretten gaan over mensen die niet zelf over hun toekomst konden beslissen. De tentoonstelling komt voor het eerst naar België.
Verborgen probleem
Hoeveel mensen in Antwerpen met huwelijksdwang of achterlating te maken krijgen, is onbekend. “België heeft geen centraal meldpunt zoals Nederland”, vertelt Ingrid ter Maat, coördinator van GemmA (Steunpunt Gender en Migratie Antwerpen). Het steunpunt bestaat drie jaar. “In het eerste jaar hadden we een heel beperkt aantal casussen, maar dat is bijna jaarlijks verdubbeld.” Inmiddels houdt 20 tot 25 procent van de hulpvragen verband met huwelijksdwang of achterlating.
Volgens Diny Flierman, manager van het Nederlandse Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA), speelt de band met de familie een grote rol. “Je zit in een loyaliteitsconflict tussen wat je familie wil en wat je zelf wil.” Uit angst voor hun familie blijft huwelijksdwang vaak verborgen.
Gearrangeerd huwelijk versus huwelijksdwang
Bij een gearrangeerd huwelijk stelt de familie een partner voor, maar kunnen de betrokkenen zelf beslissen. Bij huwelijksdwang ontbreekt die vrije keuze en wordt iemand onder druk gezet om te trouwen.
Signalen achter de stilte
Volgens GemmA spelen scholen en jeugdwerkers een belangrijke rol bij het herkennen van signalen. Jongeren mogen bijvoorbeeld plots niet meer alleen naar school, worden strenger gecontroleerd of trekken zich terug. “Een plotse gedragsverandering kan een belangrijk waarschuwingssignaal zijn”, vertelt ter Maat. Zulke veranderingen zijn geen bewijs van huwelijksdwang, maar kunnen aanleiding zijn voor een voorzichtig gesprek.
Wanneer iemand hulp zoekt, brengt GemmA eerst de veiligheidsrisico’s in kaart. Is er al een huwelijksdatum vastgelegd of staat er een reis gepland? “Hoe verder de voorbereidingen staan, hoe groter de kans dat het huwelijk doorgaat”, klinkt het bij GemmA. Afhankelijk van de situatie zoeken hulpverleners naar advies, bescherming of crisisopvang.
Voor slachtoffers betekent nee zeggen soms dat ze hun hele familie verliezen.
Ingrid ter Maat, coördinator GemmA
Symboliek achter de portretten
Voor fotograaf Ernst Coppejans begint bewustwording bij nieuwsgierigheid. Hij portretteerde vijf slachtoffers en vijf hulpverleners. De hulpverleners dragen wit, als symbool voor bescherming en veiligheid. De slachtoffers dragen zwart, als verwijzing naar verlies, maar ook naar waardigheid en kracht.
Hun gezichten verdwijnen achter zijde of tule. De pastelkleuren verwijzen naar de romantiek van een huwelijk, terwijl de verborgen gezichten volgens Coppejans het zwijgen en de eenzaamheid tastbaar maken. “Doordat niemand herkenbaar is, worden mensen nieuwsgierig naar de verhalen achter de portretten.” Vooral de rol van de familie raakte hem. “De mensen die je zouden moeten beschermen, nemen de controle over je leven over.”
De keuze voor een druk station is bewust. “De kracht van een tentoonstelling in de openbare ruimte is dat iedereen ze ziet”, zegt Coppejans. Ook GemmA hoopt dat ze met deze tentoonstelling een breed publiek bereiken, voorbijgangers signalen herkennen en slachtoffers weten dat ze hulp kunnen zoeken en er niet alleen voor staan. Waar dagelijks duizenden reizigers hun eigen weg kiezen, staan straks de verhalen van mensen die die keuze niet kregen centraal.
Voor meer info over de expo contacteer GemmA, steunpunt Gender en Migratie, Langstraat 102, 2140 Borgerhout.
Mail: gemma@antwerpen.be
