De tentoonstelling Soleil Noir in Villa Empain brengt een honderdtal werken van Belgische kunstenaars samen, met Léon Spilliaert als centrale figuur. Ze bestrijkt 130 jaar Belgische kunst, waarin Spilliaerts werk in dialoog treedt met dat van tijdgenoten zoals James Ensor en hedendaagse kunstenaars zoals Michaël Borremans. Thema’s als melancholie, het zelfportret, het naakt, het landschap en de Noordzee vormen daarbij de rode draad. Mede-curator Noémie Goldman vertelt waarom Spilliaerts werk ons vandaag nog steeds raakt.
“In de tentoonstelling is er een zaal die Horizon heet. Ik heb het gevoel dat we ons vandaag op een donkere horizon bevinden. Veel mensen vrezen dat we moeilijke tijden tegemoetgaan. Léon Spilliaert slaagt erin die donkerte op een poëtische en zelfs mooie manier weer te geven. Dat maakt zijn werk bijzonder relevant voor de tijd waarin we vandaag leven. Hij biedt ons de mogelijkheid om erover na te denken, haar onder ogen te zien en misschien zelfs te dromen over iets anders. Zijn werk geeft ons de ruimte om te blijven dromen.”
Spilliaerts werk wordt vaak geassocieerd met eenzaamheid en melancholie. Ziet u hem als een kunstenaar die de wereld observeert, of als iemand die zijn eigen innerlijke wereld probeert te begrijpen?
“Léon Spilliaert is een kunstenaar die de wereld om zich heen gebruikt om zijn innerlijke wereld tot uitdrukking te brengen. Dat heeft ook te maken met het feit dat hij in Oostende werd geboren en er opgroeide. Oostende is een heel bijzondere stad, met een landschap dat een diepe indruk op je nalaat. Spilliaert groeide op met de indrukwekkende Noordzee, de eindeloze vergezichten en de sterk contrasterende luchten. Die elementen zijn er vandaag nog steeds. Wanneer je bij stormweer aan de kust staat, voel je nog altijd hoe overweldigend de zee kan zijn.”
“Ik denk dat het opgroeien in zo’n omgeving hem heeft geleerd om die natuurlijke elementen te gebruiken om uitdrukking te geven aan wat hij vanbinnen voelde. Hij slaagt erin een brug te slaan tussen wat hij om zich heen waarneemt en wat er zich in hem afspeelt. Zijn werk verbindt als het ware de buitenwereld met zijn innerlijke belevingswereld.”
Is er iets aan Spilliaert dat volgens u nog te weinig aandacht krijgt in de kunstgeschiedenis?
“Met deze tentoonstelling willen we net een kant van Spilliaert laten zien die doorgaans onderbelicht blijft. Hij wordt vaak geassocieerd met mysterieuze vrouwenfiguren, gehuld in donkere mantels of afgebeeld in een duistere, raadselachtige sfeer. Maar Spilliaert had ook een bijzonder vermogen om het vrouwelijk naakt op een heel sensuele manier weer te geven. Een van de zalen van de tentoonstelling is dan ook gewijd aan het naakt. Je ziet er twee prachtige aquarellen van Spilliaert, waarin die sensualiteit duidelijk naar voren komt. De warme kleuren waarmee hij de vrouwenfiguren weergeeft, creëren een heel andere sfeer dan die we doorgaans met zijn werk associëren.”
Welk werk uit de tentoonstelling heeft u tijdens het samenstellen ervan het meest verrast?
“Ik ben gespecialiseerd in negentiende-eeuwse kunst, dus voor mij was het bijzonder interessant om de hedendaagse Belgische kunstenaars (onder wie Luc Tuymans en Michaël Borremans, red.) te ontdekken die met hun werk aan deze tentoonstelling bijdragen. Hun werk sluit nauw aan bij de beeldtaal en de sfeer van Léon Spilliaert en bouwt daar op een eigen manier op voort. Het was voor mij dan ook een ongelofelijke ontdekking om die verbanden te onderzoeken en hedendaagse kunst op die manier bij de tentoonstelling te betrekken. Door me in het werk van deze kunstenaars te verdiepen, ontdekte ik hoeveel kunstenaars vandaag nog door hun voorgangers worden geïnspireerd en hoe die artistieke invloeden blijven doorwerken.”
De tentoonstelling Soleil Noir is nog tot en met 19 maart 2027 te bezoeken in Villa Empain.
