België dreigt zijn doelen voor 2030 te missen en heeft nog geen concreet plan voor klimaatneutraliteit tegen 2050. Vooral transport en landbouw blijven pijnpunten. Maud Buytaert van Bond Beter Leefmilieu legt uit waarom het moeilijk loopt en wat beter kan.
“Er is een verschil tussen de Belgische klimaatdoelstellingen en de Europese ambitie om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn. België heeft nog geen concrete afspraken gemaakt over neutraliteit. Daarover loopt nog een discussie. Wil België volledig klimaatneutraal worden op eigen grondgebied, of wil het uitstoot in bepaalde sectoren compenseren door samen te werken met andere landen? Voor 2030 liggen de doelstellingen vast. België moet de uitstoot verminderen, maar we liggen momenteel niet op schema. De verdeling van die doelstellingen tussen Vlaanderen, Wallonië en Brussel zorgt bovendien voor moeilijkheden. Vlaanderen wil minder ver gaan dan de Europese doelstelling en mikt op een vermindering van 40 procent. Zelfs die ambitie dreigt Vlaanderen niet te halen.”
Wat maakt het zo moeilijk om die uitstoot te verminderen?
“Een belangrijk probleem is de verdeling van bevoegdheden. Klimaatbeleid is in België een complexe aangelegenheid, omdat verschillende ministers verantwoordelijk zijn voor andere sectoren. In Vlaanderen is er een klimaatminister, maar een groot deel van de uitstoot komt uit sectoren die onder meerdere ministers vallen. Mobiliteit en landbouw zijn de moeilijkste sectoren. De uitstoot van mobiliteit is sinds 1990 niet gedaald en zelfs licht gestegen. Bij de landbouw is er nauwelijks vooruitgang. De ministers die bevoegd zijn voor die sectoren geven onvoldoende prioriteit aan klimaatbeleid. Daardoor kan de klimaatminister zelf maar beperkt ingrijpen.”
Betekent die versnippering van bevoegdheden dat klimaatneutraliteit tegen 2050 niet realistisch is?
“Wetenschappelijk gezien kan België perfect klimaatneutraal worden. Daarvoor zouden we onze veestapel sterk moeten afbouwen en meer natuur moeten creëren, zodat we uitstoot op eigen grondgebied kunnen compenseren. Ook onze mobiliteit moet grondig veranderen. We moeten inzetten op andere vervoersmiddelen, maar ook het aantal verplaatsingen verminderen. Als mensen dichter bij elkaar wonen, moeten ze minder grote afstanden afleggen. Meer openbaar vervoer kan daarbij helpen. Theoretisch is klimaatneutraliteit dus perfect mogelijk. Het probleem is vooral dat zulke maatregelen politiek niet voor alle partijen wenselijk zijn. Bovendien heeft België op dit moment nog geen concrete strategie waarin het zich officieel engageert om tegen 2050 klimaatneutraal te worden.”
Welke sectoren boeken momenteel de meeste vooruitgang op het vlak van klimaatbeleid?
“De energiesector boekt de meeste vooruitgang. Dat heeft onder meer te maken met het Europese emissiehandelssysteem. Dat systeem staat los van de nationale klimaatdoelstellingen. Grote industriebedrijven en energieproducenten vallen onder een apart systeem waarbij bedrijven moeten betalen voor hun uitstoot. De prijs wordt bepaald door de markt en de hoeveelheid uitstootrechten die bedrijven nodig hebben. Sinds de invoering van dat systeem in 2005 is de uitstoot van de energiesector sterk gedaald. Dat is een succesvol verhaal.”
Waar ligt volgens u de verantwoordelijkheid voor de klimaattransitie: bij de burgers of bij de overheid?
“De overheid moet het kader scheppen. Zeker bij het openbaar vervoer hebben burgers weinig vrije keuze als er op momenten geen trein of bus rijdt. Ook fiscale maatregelen spelen een belangrijke rol. Burgers maken vaak keuzes op basis van de prijs. Elektrisch rijden kan bijvoorbeeld goedkoper zijn dan rijden op diesel, maar de verhouding tussen de belastingen op elektriciteit en fossiele brandstoffen blijft sterk verschillen. Op elektriciteit worden relatief veel belastingen en heffingen aangerekend. Daardoor speelt de prijs een belangrijke rol bij de keuze om een elektrische wagen aan te schaffen of een dieselwagen te blijven gebruiken. Ik denk dat het een gedeelde verantwoordelijkheid is, maar dat de overheid vandaag een grotere verantwoordelijkheid draagt.”
Welke concrete gevolgen kan België ondervinden als het de Europese klimaatdoelstellingen niet haalt?
“Tegen 2030 zijn er sancties mogelijk als België zijn doelstellingen niet haalt. Die bestaan voornamelijk uit boetes. Dat kan om miljoenen en mogelijk zelfs miljarden euro’s gaan. Daarnaast kan België ook inkomsten mislopen. Zo kwam recent in het nieuws dat België minder inkomsten haalt uit de veiling van emissierechten. Een andere mogelijke consequentie is dat België moet betalen voor uitstootreductieprojecten in andere landen. Zo wordt de uitstoot gecompenseerd door klimaatprojecten elders te financieren, in plaats van hier zelf te investeren in uitstootvermindering. Dat is een vreemde situatie. In plaats van hier te investeren, moet België dan betalen voor projecten in het buitenland.”
