Sinds vrijdag 13 maart zijn bruine kroegen officieel immaterieel erfgoed. Een erkenning voor een stukje cafégeschiedenis, al kijken niet alle uitbaters daar even positief naar.
Bruine kroegen zijn voortaan immaterieel erfgoed. Dat besliste Lian Heinhuis, fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid in Amsterdam, meldt Immaterieel Erfgoed Nederland. Een eerbetoon aan een stukje cafégeschiedenis, maar niet iedereen staat te juichen.
In Café ’t Papeneiland klinkt een nuchtere reactie. Volgens uitbater Sam Witsenhuijsen is het een mooie erkenning, maar dreigt ze ook extra regels met zich mee te brengen.
De klassieke bruine kroeg, die al jarenlang het straatbeeld van Amsterdam bepaalt, heeft nu een officieel label als immaterieel erfgoed. Met die erkenning wil de stad het unieke karakter en de sociale functie van deze cafés beschermen. Toch roept het besluit gemengde reacties op bij uitbaters.
Wat is een bruine kroeg?
Bruine kroegen zijn traditionele cafés die vaak al decennialang bestaan en bekendstaan vanwege hun warme, donkere interieur. De naam verwijst naar de typisch bruine kleur van het houtwerk, die door de jaren heen ontstaat door nicotine, kaarslicht en intensief gebruik. Oorspronkelijk waren dit eenvoudige volkscafés waar buurtbewoners samenkwamen om te praten, te drinken en het dagelijks leven te delen. Die informele en toegankelijke sfeer vormt vandaag nog altijd de kern van de bruine kroeg. Wie zin heeft in een frisse pint, een jenever en een portie bitterballen, zit in een bruine kroeg helemaal goed.
Amsterdam telt ongeveer 1.200 cafés, volgens de laatste bedrijvendata van het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het gaat om traditionele bruine kroegen, maar ook om grand cafés en proeflokalen. Tien jaar geleden waren het er nog 1.400. Stijgende huurprijzen zetten de traditionele kroegen onder druk. Toch blijven er nog genoeg bruine kroegen over in het centrum om te kunnen genieten van de unieke sfeer.
Café ’t Papeneiland is daar een voorbeeld van. Het café ligt in de Jordaan, een van de oudste en meest karaktervolle buurten van Amsterdam. Het pand dateert uit de 17e eeuw en is een van de oudste cafés van de stad.
Geen muziek, wel gesprekken
In Café ’t Papeneiland, een familiekroeg die al drie generaties meegaat, blijft het café trouw aan het traditionele concept. Volgens Witsenhuijsen wordt het café vooral bepaald door het interieur, de vaste klanten en de ligging. De sfeer is er “gezellig, knus en normaal”, zonder de hippe trends die veel andere cafés vandaag kenmerken. Opvallend: de kroeg speelt geen muziek en dat is een bewuste keuze. Volgens Witsenhuijsen moet het café een plek blijven waar mensen met elkaar praten.
Familietraditie
Zo’n zestig jaar geleden namen de grootouders van Witsenhuijsen de kroeg over. Nu zetten de volgende generaties de zaak verder. “Mijn grootouders kochten deze zaak, mijn oom is nu eigenaar en wij vormen de derde generatie”, zegt Witsenhuijsen. “Samenwerken met familie is het mooiste aan deze job.”
Kritiek op erkenning
De erkenning als immaterieel erfgoed roept ook sceptische reacties op. “Het klinkt mooi, maar het brengt vooral extra regels met zich mee”, zegt Sam Witsenhuijsen. “Als je iets wil aanpassen of de zaak wil verkopen, kan je tegen moeilijkheden aanlopen. Het blijft jouw café, dus je zou daar zelf over moeten kunnen beslissen, zonder inmenging van de overheid.”
Veranderend publiek
Het café voelt die druk ook, onder meer door een veranderend klantenbestand. “Veel vaste klanten kwamen hier al vijftig jaar”, zegt Witsenhuijsen. “Maar die generatie valt stilaan weg.”
Toch blijft de sociale rol van de bruine kroeg volgens hem overeind. “Vroeger kwamen mensen samen in de kerk. Dat gebeurt minder, maar de nood om elkaar te ontmoeten blijft. De kroeg neemt die rol deels over.”
Dat levert soms bijzondere momenten op. Zo kreeg het café ooit bezoek van voormalig Amerikaans president Bill Clinton. “Dat zijn dingen die je niet snel vergeet”, zegt Witsenhuijsen.
Of de erkenning als erfgoed de toekomst van de bruine kroeg zal veiligstellen, blijft de vraag. In Café ’t Papeneiland blijft de uitbater doen waar hij al decennia goed in is: mensen samenbrengen. Zolang mensen behoefte hebben aan sociaal contact en echte gesprekken, zal de bruine kroeg blijven bestaan, stelt Witsenhuijsen.
