Over de hele wereld wordt er wijn gedronken, wit, rood, rosé of met bubbels. Kortom er is voor ieder wat wils. In elke supermarkt zullen mensen het snelst grijpen naar een Franse, Italiaanse of Spaanse wijn, maar door de klimaatverandering wordt het steeds lastiger om wijn te maken in de klassieke wijngebieden. Door het warmere klimaat rijpen de druiven sneller en maken ze meer suikers aan. Om een wijn niet te zoet te laten smaken worden deze omgezet in alcohol. Alcoholpercentages van 14% zijn zeer courant terwijl een aantal jaar geleden 11,5 tot 12,5% de norm was. De wijngebieden schuiven hierom dus op naar het noorden en ook naar ons land.
De Belgische wijnbouw is in opmars “De stijging van de gemiddelde temperaturen speelt zeker een sleutelrol”
Door de klimaatopwarming kent België een sterke groei aan wijngaarden. Volgens cijfers van news.economie.fgov.be steeg het totale aantal wijnboeren van net geen 300 in 2020 naar 350 in 2025. We zien aan de andere kant veel extremen die nefast kunnen zijn voor druiven om goed te groeien. 2024 kende een van de natste lentes ooit gemeten en dus hadden de druiven ook te weinig zon. Dit was een zeer moeilijk jaar voor de Belgische wijnbouw. Sebastièn Doutreloup is professor en klimatoloog aan de universiteit van Luik, hij schreef een paper over de verbanden tussen wijn en klimaat en geeft een beter beeld over wat de wijnmakers kunnen verwachten in de toekomst.
Is de recente groei van de wijnbouw volledig te wijten aan de klimaat opwarming of zijn er ook andere klimatologische redenen voor de groei?
“De recente groei van de wijnbouw in België is grotendeels te verklaren door de klimaatopwarming, maar het zou te simplistisch zijn om dit enkel aan die factor toe te schrijven. De stijging van de gemiddelde temperaturen speelt zeker een sleutelrol: ze verlengt het groeiseizoen en zorgt ervoor dat druiven tegenwoordig regelmatiger kunnen rijpen, wat historisch gezien een grote beperking was op onze breedtegraden. Ook andere klimatologische factoren spelen een rol. Veranderingen in het neerslagpatroon, drogere zomers en nattere winters zijn gunstig voor de wijnstok, en een toename van de zonneschijn hebben een sterke invloed op de kwaliteit van de oogst.”
Zijn er niet-klimatologische redenen voor de groei van Belgische wijnbouw?
“Naast het klimaat moet ook worden benadrukt dat dit succes deels het resultaat is van menselijke keuzes. De selectie van meer resistente druivenrassen, dit zijn vaak hybriden. Verbeterde teeltpraktijken en een toenemende professionalisering van de sector dragen bij aan het groeiende succes. Het klimaat creëert kansen, maar die worden benut dankzij agronomische en technische beslissingen. Bovendien mag men volgens mij het “mode-effect” niet onderschatten. Wijn is trendy, er zijn veel liefhebbers in België, en wanneer zij zien dat overal wijngaarden opduiken, willen ze zelf ook de stap zetten en een eigen wijngaard beginnen.”
Zal wijnbouw in België verder blijven groeien in de toekomst of zal het klimaat niet zo gunstig blijven in de nabije toekomst?
“Wat de toekomst betreft is het beeld genuanceerder. Op korte en middellange termijn kan België gunstig blijven voor wijnbouw, en sommige regio’s kunnen zelfs aan potentieel winnen. Paradoxaal genoeg zal het risico op vorst echter toenemen door de klimaatopwarming. Wijnbouwers zullen hiermee rekening moeten houden en zich zowel landbouwkundig als economisch moeten aanpassen, bijvoorbeeld door hun inkomsten over meerdere jaren te spreiden.”
Hoe ziet u dit op de langere termijn?
“Op langere termijn kunnen klimaatveranderingen ook een beperkende factor worden: een toename van extreme weersomstandigheden zoals droogte of hevige regenval, waterstress en een verhoogd risico op ziekten en plagen, kunnen ervoor zorgen dat het steeds moeilijker zal worden om goede wijn te maken. We zien al dat wijnboeren in Zuid-Frankrijk hier veel last van ondervinden. We gaan dus van een historische beperking naar nieuwe onzekerheden die samenhangen met variabiliteit en extremen.”
Historiek Belgische wijn
Die historische beperking, waar Doutreloup naar verwijst, gaat vooral over de periode van de late middeleeuwen tot de twintigste eeuw. In België was het simpelweg veel te koud in die tijd om druiven te telen. Daarbij komt dat men rond die periode hop ontdekte. Hierdoor werd bier steeds smaakvoller en kwalitatief, het was ook een stuk goedkoper om bier te maken dan wijn. Maar in de dertiende en veertiende eeuw kende West-Europa een veel warmer klimaat, er zijn zelfs historische bronnen die schreven over olijfbomen in Keulen. In die periode was Leuven het epicentrum van de Belgische wijn, de druiven floreerden op de heuvelflanken van de stad. Dennis van den Buijs, radiomaker van VRT, eigenaar van de wijncast en wijnschrijver voor Knack geeft wat meer context bij de wijngeschiedenis van ons land en beschrijft hoe het is veranderd tegenover nu.
Hoe de wijnen tot stand komen
Wijn maken in België is nog altijd niet zo evident als het lijkt met het goede klimaat. Er komt enorm veel bij kijken om van een druivenrank tot een fles wijn te geraken. Het is enorm afhankelijk van hoe veel tijd en moeite in de wijn wordt gestoken. Daarbij komend dat bijvoorbeeld een stevige hagelbui ervoor kan zorgen dat een hele oogst om zeep is. Jeff Paredis is wijnmaker van het gerenommeerde wijnhuis Clos d’Opleeuw in Gors-Opleeuw in Belgisch Limburg. Hij legt meer uit over hun wijn en wat er komt kijken bij het proces.
