Biggen die tegen de muur worden geslagen. Dieren die worden getrapt. Slachtdieren van wie niemand nagaat of ze écht dood zijn. De beelden van het BNNVARA-programma BOOS en onderzoeksgroep Ongehoord, gefilmd bij varkenshouders met het Nederlandse Beter Leven-keurmerk, ontketenen een storm van verontwaardiging bij onze noorderburen. Het keurmerk van de Dierenbescherming, dat consumenten moest geruststellen, ligt zwaar onder vuur. In Nederland loopt het dus mis mét een label. In België raakte het label zelfs nooit uit de startblokken: op 28 oktober zette minister van Dierenwelzijn Ben Weyts (N-VA) “Beter voor Dieren”, het beloofde Vlaamse equivalent van Beter Leven, on hold. Waarom is het zo moeilijk om dierenwelzijn zichtbaar te maken in de winkel?
“Beter voor Dieren” moest een vrijwillig keurmerk worden: een logo op het vlees in de supermarkt dat toont dat een veehouder bovenwettelijke inspanningen levert voor dierenwelzijn. Wie zich aansluit, zou gecontroleerd worden en gescoord op een schaal van één tot drie plusjes. De klant zou iets meer betalen voor dat vlees, zodat de veehouder zijn extra inspanningen vergoed krijgt.
Bovenwettelijk?
Bovenwettelijk is alles wat de kweker extra doet voor het welzijn van dieren, zoals meer ruimte per dier, een uitloop of speelmateriaal. Een label is dus geen vangnet tegen mishandeling en vervangt de minimumeisen op vlak van welzijn niet.
Weyts gaf in 2019 opdracht om het label uit te werken. In 2023 volgde een vzw waar landbouw, slachthuizen en retail samen aan tafel gingen. Het project kostte ondertussen minstens 700.000 euro, maar leverde geen label op. “We werkten constructief samen”, zegt voorzitter Sarne De Vliegher (UGent), “maar op een bepaald moment moet iedereen oversteken. Dat is niet gelukt.”
Wie betaalt de meerprijs?
Wie is er dan in fout? Dat hangt af van wie je het vraagt, want elke schakel wijst naar de volgende. De overheid begint bij de handel: “Het label stond of viel met de retail. In deze moeilijke tijden, met scherpe concurrentie tussen supermarkten en inflatie, is de bereidheid er niet.”
Comeos, de federatie van de handel, vindt die kritiek te kort door de bocht en wijst op zijn beurt naar de klanten. 63 procent van de Vlamingen vindt dierenwelzijn belangrijk, maar het staat pas achtste bij de aankoopcriteria. Belangrijk vinden is dus iets anders dan ervoor betalen.
Bij de veehouders leeft dan weer de vrees dat de rekening bij hen belandt, terwijl ze al klem zitten door de stikstofregels. Tessa van de Boerenbond benadrukt het belang van een eerlijke verdeling van de bijkomende kosten. “Landbouwers zijn vooral prijsnemers en geen prijsbepalers, waardoor ze hogere kosten niet kunnen doorrekenen.”
Zo blijven de spelers rond de hete brei draaien. Volgens De Vliegher is het een kip-en-eiprobleem: “Producenten zeggen dat de retailers moeten beginnen, retailers dat de consumenten niet willen betalen en consumenten dat ze geen aanbod hebben.”

Te Vlaams voor België, te klein voor Europa
En zelfs als iedereen had willen meewerken, bleef er nog een probleem: het label werd op Vlaams niveau betaald. “De retailers zeiden altijd dat het Belgisch moest zijn, want België is één land”, zegt De Vliegher. Een Europese oplossing ligt evenmin voor de hand. “Brussel kan een kader maken, maar nooit met echte regels per diersoort. Wij konden binnen onze werkgroep al niet akkoord geraken over de oppervlakte per varken, laat staan dat we regels zouden moeten afstemmen met 27 lidstaten.”
Wat is het geluk van een dier waard?
Bovendien zou het label, ook als het er was gekomen, niet waterdicht zijn geweest. “Je kunt niet elk bedrijf elke dag controleren”, zegt De Vliegher. De schrijnende situatie in Nederland bewijst dat. Meer controle betekent meer kosten, en zo belanden we opnieuw bij de prijs.
Daarmee blijft de vraag hangen: wat is het welzijn van een dier ons waard? “Dieren houden om ze te slachten en op te eten is een economisch gegeven”, zegt De Vliegher. “Je kunt fantastische dingen doen, maar als het vlees daardoor vijf keer zo duur wordt, wie koopt dat dan nog?”
Toch gelooft hij niet dat het altijd zo zal blijven. Elke discussie, ook die over dit gefaalde label, brengt volgens hem een stapje vooruitgang, want de aandacht voor dieren groeit. “We beseffen steeds meer dat dieren gevoelens hebben, varkens slim zijn, en dat hoe we ze vandaag houden, daar absoluut geen invulling aan geeft. Het zal geen honderd jaar duren: binnen twintig jaar kijken we met afschuw terug op hoe we dieren nu behandelen.”




