Het Belgische drugsbeleid: tijd voor actie!
Met het nieuwe federale regeerakkoord kondigt België een vernieuwde aanpak van de drugsproblematiek aan. De strategie steunt op preventie, zorg en internationale inspiratie. Maar wie goed kijkt, merkt dat de pijnpunten structureel blijven. Hoeveel verandert er echt met dit akkoord?
De Belgische strijd tegen drugs loopt al jaren vast in een combinatie van versnippering, onderfinanciering en een gebrek aan politieke moed. De drugsproblematiek woekert voort, niet alleen in Antwerpen, maar ook in Brussel, Luik en andere stedelijke gebieden. Criminele netwerken verbeteren, jongeren worden steeds jonger gerekruteerd en het straatgeweld escaleert.
Met het nieuwe federale regeerakkoord lijkt er beterschap op komst. De tekst spreekt klare taal: een geïntegreerde aanpak, meer aandacht voor preventie en geestelijke gezondheidszorg, extra middelen voor justitie en politie, en versterkte internationale samenwerking. De strategie die Nationaal Drugscommissaris Ine Van Wymersch uitwerkte, sluit hier nauw bij aan. Het akkoord bevestigt dat haar visie nu politiek gedragen wordt.
Federale regering: Sommige centrumsteden en hun randgemeenten hebben te kampen met grootschalige probleemwijken die sterk geïmpacteerd zijn door ondermijning en andere leefbaarheidsproblemen. Om deze wijken structureel leefbaarder te maken, is er nood aan een gecoördineerde whole of government-aanpak en casusoverleg via een gebiedsgerichte werking. De reguliere procedures en aanpakken zijn nog te versnipperd om voldoende impact te hebben. In overleg met de deelstaten — en naast de inzet van politie, inspectiediensten, stad en hulpverlening — is tevens een gerichte versterking van het parket en het arbeidsauditoraat nodig. Dat maakt een verhoogde focus mogelijk op de bestrijding van onder andere malafide handelszaken, overlast, serieel krotverhuur en persoonsgerichte aandacht voor risicojongeren. Deze noodzaak moet besproken worden op de Interministeriële Conferentie Grootstedenbeleid.
Inspiratie uit het buitenland: goed begin, geen eindpunt
De commissaris en haar team verwijzen graag naar landen als Portugal, waar druggebruik gedecriminaliseerd werd en hulpverlening centraal staat. Ook Frankrijk, met programma’s als Mildeka, zet al vanaf de kleuterschool in op weerbaarheid. Die buitenlandse modellen zijn inspirerend, maar vragen ook stevige politieke keuzes. Portugal bouwde zijn systeem op jarenlange investeringen in zorg en sociaal werk. Frankrijk werkt met brede netwerken van scholen, gezondheidsdiensten en buurtorganisaties. Zulke structuren ontbreken in België. Het regeerakkoord erkent dat, maar blijft op veel punten vaag. Zonder concrete engagementen over budgetten, uitvoering en timing, dreigen goede voornemens te vervagen in de praktijk.
Op het terrein verandert nog weinig
De noden zijn nochtans duidelijk. In Antwerpen-Noord zijn drugs en geweld al jaren een dagelijkse realiteit. Jongeren die school verlaten zonder diploma worden door netwerken benaderd als koerier, dealer of spotter. In Brussel en Luik herhalen die patronen zich. Lokale hulpverleners vragen al jaren om structurele middelen, snellere toegang tot psychologische zorg, betere samenwerking tussen welzijn en justitie.
Maar zij botsen nog steeds op trage procedures, versnipperde bevoegdheden en tijdelijke projecten zonder continuïteit. Terwijl drugsgebruik en -handel al lang geen kleinschalig probleem meer zijn. Veel maatregelen zijn nog steeds tijdelijk en niet-structureel.
Repressie of preventie?
Hoewel het regeerakkoord spreekt over een “evenwichtige aanpak”, blijft het beleid sterk gericht op onderdrukking in plaats van op preventie. De focus op politie en justitie is begrijpelijk, maar lost op zich weinig op zolang de achterliggende sociale oorzaken niet worden aangepakt. Armoede, schooluitval, trauma en uitzichtloosheid zijn perfecte voedingsbodems voor rekrutering. Zolang daar geen samenhangend antwoord op komt, blijft de poort naar het drugscircuit wagenwijd open.
De federale strategie onder Van Wymersch wil dat patroon doorbreken, maar krijgt enkel kans van slagen als ze meer is dan een bijlage bij het regeerakkoord. Preventie kan niet afhankelijk zijn van losse initiatieven of eenmalige subsidies. Het vereist langetermijninvesteringen en politieke durf om ook tegenvallende keuzes te maken: in de verdeling van middelen, in het herdenken van justitiële prioriteiten, en in het erkennen van eigen beleidsfouten.
Het regeerakkoord, nu de daad bij het woord
Het nieuwe regeerakkoord biedt een basis en een kans. De erkenning van het probleem is er, de strategie ligt klaar, en de internationale voorbeelden tonen dat een andere aanpak mogelijk is. Maar wie alleen investeert zonder verder actie te ondernemen, zal weinig resultaat zien.”
Als dit regeerakkoord echt het verschil wil maken, dan moet het vooral doen wat vorige akkoorden nalieten: implementeren, volhouden en durven kiezen voor mensen boven symboliek. Anders blijft het Belgische drugsbeleid wat het al jaren is: goed bedoeld, maar fundamenteel onmachtig.
Strijd tegen drugs versterkt: regeerakkoord wil drugsmaffia financieel droogleggen
Dit is een interview op basis van de antwoorden van de woordvoerder van de hoogzwangere burgemeester van Antwerpen.
De stad Antwerpen versterkt haar aanpak tegen drugscriminaliteit. Burgemeester Els van Doesburg (N-VA) benadrukt dat de focus niet alleen ligt op het Stroomplan en geweldsbestrijding, maar ook op het follow the money-principe. Dit is nu een prioriteit in het federale regeerakkoord, waarmee de federale overheid de samenwerking versterkt en criminele netwerken aanpakt.
Follow-the-money-principe
Het follow-the-money-principe is een aanpak waarbij de nadruk ligt op het traceren en verstoren van de financiële stromen die criminele activiteiten ondersteunen. In plaats van enkel de daders of drugsdealers zelf aan te pakken, richt deze strategie zich op het identificeren van de geldstromen achter de criminaliteit. Dit kan bijvoorbeeld door bankrekeningen, investeringen en andere financiële transacties te onderzoeken.
Het doel is om criminele netwerken economisch te verzwakken door hun toegang tot middelen te blokkeren, wat hen uiteindelijk minder operationeel maakt. Het follow the money-principe wordt steeds meer toegepast in de strijd tegen drugscriminaliteit, omdat het effectiever kan zijn in het ontmantelen van georganiseerde misdaad.
De strijd tegen de drugscriminaliteit in Antwerpen blijkt veel complexer dan wat de lokale overheid alleen aankan. De stad pakt straatdealers en lokale clans aan, maar de georganiseerde misdaad vergt een bredere aanpak. De federale regering onder leiding van Bart De Wever erkent de problematiek van drugscriminaliteit, maar dit had veel eerder moeten gebeuren volgens Van Doesburg. De federale overheid heeft jarenlang de verantwoordelijkheid op de lange baan geschoven, waardoor de drugsmaffia zich ongehinderd kon nestelen in de stad.
Lokale aanpak versus georganiseerde misdaad
De stad blijft inzetten op zichtbare politiepatrouilles en bestuurlijke maatregelen zoals het sluiten van drugspanden en het ontmantelen van lokale netwerken. Die aanpak reageert op problemen in plaats van ze te voorkomen. Georganiseerde bendes, die achter veel van de handel en het geweld in Antwerpen zitten, worden vaak pas aangepakt als de schade al is aangericht. Een echte proactieve strategie ontbreekt voorlopig. De stad pleit al langer voor een aanpak die zich richt op het ondergraven van de macht en financiële structuur van deze criminele netwerken. Precies dat krijgt nu meer aandacht in het federale regeerakkoord, dat inzet op het follow the money-principe.
Bestuurlijke ingrepen en preventie
De stad zet daarom in op preventie en bewustmaking, onder meer via het Quality Night Charter. Dit initiatief is een samenwerking tussen de stad Antwerpen, de Vereniging voor Alcohol en andere Drugs (VAD), CGG VAGGA (Vereniging Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg Antwerpen) en uitbaters van clubs en discotheken. Het doel is om feestgangers bewust te maken van gezondheidsrisico’s tijdens het uitgaan. De deelnemende clubs of discotheken zetten zich in om zes basisdiensten aan te bieden: getraind personeel, gezondheidsinformatie, condooms, gratis water, veilige vervoersopties en geluidsbeperking. Zo wil men een uitgaansklimaat creëren dat zowel leuk als verantwoord is.
Federale steun is noodzakelijk
Alleen door een gecoördineerde, federale aanpak kan de grip op de situatie in Antwerpen worden versterkt. Dit vraagt om meer dan louter symbolische maatregelen: De stad en de federale overheid moeten samen structureel werk maken van de aanpak van criminele netwerken. Alleen dan is vooruitgang mogelijk tegen drugscriminaliteit en het onderliggende geweld.
Lara Van den Biesen