Wat zegt onze federale regering?
In het Federaal regeerakkoord staat dat racisme en discriminatie onaanvaardbaar zijn en haaks staan op de basisprincipes van een democratische rechtsstaat. In overleg met het middenveld en de bevoegde gelijkheidsorganen wordt er een ambitieus interfederaal actieplan ontwikkeld tegen racisme, discriminatie en onverdraagzaamheid.
Het Interfederaal Actieplan loopt vast in overleg
België engageerde zich om een nationaal actieplan tegen racisme op te stellen, maar de realisatie ervan blijft een hindernis. Verschillende middenveldorganisaties zoals de NAPAR-coalitie blijven druk uitoefenen door zelfs een memorandum te schrijven, maar de politiek antwoordt hier niet op. Thomas Peters, mede-coördinator van NAPAR, deelt zijn mening: “Een actieplan zonder sterke inhoud is tijdverlies.”
Wat staat er in het regeerakkoord?
Op verschillende beleidsniveaus staan er engagementen genoteerd om racisme en discriminatie tegen te gaan. Zo bevestigt het federale regeerakkoord de uitvoering van het Interfederaal Actieplan, met 81 concrete maatregelen die onder meer betrekking hebben op werk, politie en justitie. Ook in Vlaanderen worden praktijktesten, versterking van het Mensenrechteninstituut en een nieuw horizontaal integratiebeleid aangekondigd.
Wat is het Interfederaal Actieplan tegen Racisme?
Het Interfederaal Actieplan tegen Racisme is een initiatief waarin de verschillende overheden van België — federaal, gewestelijk en op gemeenschapsniveau — afspraken maken om racisme gezamenlijk aan te pakken.
Het plan is bedoeld om structureel racisme tegen te gaan in diverse domeinen zoals onderwijs, werk, politie en justitie. Dat gebeurt aan de hand van concrete maatregelen en een gecoördineerde aanpak.
België beloofde al in 2001, tijdens de VN-Wereldconferentie tegen Racisme in Durban, om zo’n actieplan op te stellen. De realiteit is dat het plan jarenlang vastzat in politieke onenigheid — vooral over de vraag of er één centraal plan moest komen, dan wel aparte plannen per overheid.
Pas sinds kort ligt er een meer coherente aanpak op tafel. Toch stellen critici dat de uitvoering en de impact op het terrein voorlopig beperkt blijven.
Concreet ingrijpen volgens NAPAR
Peters benadrukt dat de NAPAR-coalitie niet zomaar een papieren actieplan wil. “Voor ons gaat het niet om een actieplan op zich, maar om impact. Een plan mag geen excuus zijn om niets te doen.”
Daarom schuift NAPAR concrete voorstellen naar voren, zoals:
- Praktijktesten: anonieme testen op de woning- of arbeidsmarkt om discriminatie op te sporen. “Zo haal je de bewijslast weg bij slachtoffers. Anders is het bijna onmogelijk om racisme aan te tonen.”
- Inclusieve neutraliteit: “Dat is een tewerkstellingskwestie. Wij focussen op neutraliteit, maar wat we vooral willen zeggen tegen de federale regering is dat er moet gefocust worden op de kwaliteit van de dienstverlening.”
- Strengere aanpak van haatspraak en haatmisdrijven: via duidelijke registratie door de politie en een sterker juridisch kader.
Loze beloften
Volgens Peters zijn er verschillende redenen waarom het Interfederaal Actieplan telkens vastloopt. “Er was onenigheid over de vorm: wilden we écht een resoluut Interfederaal Actieplan met gemeenschappelijke maatregelen?”
Hij geeft een voorbeeld: “De ministers voor werk van de Brusselse gemeenschap en het Waals Gewest spreken gezamenlijke maatregelen af, want ze werken allemaal op dezelfde werkzaamheden. Dat bleek niet mogelijk te zijn. En daar is al een eerste struikelblok.”
“Officieel ligt het aan ‘andere’ discussies, maar eigenlijk is er gewoon te weinig politieke wil,” klinkt het.
Slachtoffers betrekken is essentieel
NAPAR pleit er ook voor om slachtoffers van racisme actief te betrekken bij de opbouw van het plan. “We vinden het belangrijk dat mensen met een migratiegeschiedenis ook hun mening kunnen geven, zeker bij onderhandelingen.”
“Onze coördinatie bestaat uit vier mensen, en wij letten er altijd op dat de meerderheid van die mensen een migratiegeschiedenis heeft,” legt Peters uit. “We merken dat regeringen vaak niet diepgaand luisteren naar het middenveld, laat staan naar de mensen die het racisme dagelijks ervaren.”
De kernboodschap?
“Een actieplan is goed, maar de eindinhoud moet écht sterk zijn. En als het via een actieplan niet lukt, dan moet het zonder.”
🎤 Interview met UNIA over het actieplan
We spraken met Rik Reusen, beleidsmedewerker bij UNIA, de onafhankelijke openbare instelling die instaat voor gelijke kansen en strijdt tegen discriminatie. Zo kregen we ook hun visie op het actieplan en konden we peilen naar hun standpunt.
Jente Lombahe (29) deelt zijn ervaring met racisme
“Praktijktesten zijn goed om racisme in kaart te brengen”
In het federaal regeerakkoord staat dat er, in overleg met het middenveld en de bevoegde gelijkheidsorganen, een ambitieus actieplan tegen racisme, discriminatie en onverdraagzaamheid moet worden ontwikkeld. Tot nu toe zijn er vooral maatregelen voorgesteld, en die voorstellen zijn voornamelijk besproken met instellingen zoals Unia en andere gelijkheidinstanties, niet met slachtoffers van racisme zelf.
Onder de voorgestelde maatregelen is er sprake van praktijktesten op de arbeidsmarkt, om na te gaan of er sprake is van discriminatie bij het aannemen van personeel of dienstverlening. Wij vroegen ons af: wat vinden mensen die geconfronteerd worden met racisme van zo’n actieplan voorstel? En vooral: geloven zij dat het werkelijk iets zal veranderen?
We spraken met Jente Lombahe, die zijn persoonlijke ervaring met racisme deelde.
Enda Sherifa Barboza