Er is geen ander niveau dat ons leven zo beïnvloedt, van milieu tot consumentenrechten en migratie, een meerderheid van de regelgeving is Europees bepaald. Toch blijft de Europese politiek vaak opvallend afwezig in vergelijking met andere bestuursniveaus én lijkt de burger minder geïnteresseerd. “De verhouding is zoek”, zegt professor Europese integratie Peter Bursens (UAntwerpen).
“Elk object dat we vastnemen komt tot stand door Europa”
De EU heeft een grote invloed op het dagelijks leven. “Meer dan 80% van de regelgeving van de wetten die in lidstaten gelden is Europees bepaald”, vertelt professor Europese Integratie Peter Bursens (UA). “Dat gaat om milieuregelgeving, consumentenbescherming, migratie, privacyregels, … Dat gaat niet over abstracte dingen, maar dingen die heel tastbaar zijn voor ons. Zoals universele opladers, het recht om compensatie te vragen als mijn vliegtuig te laat komt of dat de lucht die ik inadem aan bepaalde normen voldoet. We worden elk uur geconfronteerd met Europese regels”.
Joeri Hamvas, persvoorlichter voor het Europees Parlement, namens het liaisonbureau in Brussel, onderstreept dit. “Elke activiteit die we doen of elk object dat we vastnemen, komt tot stand door Europa. Bijvoorbeeld dat je identiteitskaart wordt erkend in verschillende lidstaten, maar ook het feit dat de melk in jouw koffie aan bepaalde gezondheidsvoorwaarden voldoet is Europa.”
Uit eerder onderzoek blijkt dat de EU relatief weinig aandacht krijgt, volgens de persvoorlichter is die verhouding vandaag nog steeds zoek. “Ik denk dat iedereen die op Europees vlak werkt zal zeggen dat Europa niet genoeg aan bod komt. Aan de ene kant zit je met de realiteit dat een belangrijk gedeelte van onze wetgeving van Europees vlak komt. Als we dan aan de andere kant kijken naar de reportages in de pers, dan kom je zeker niet aan dat aandeel.”
Wie beslist?
Professor Bursens benadrukt dit ook en zegt dat de verhouding zoek is, ook beschrijft hij waarom aandacht voor Europese besluitvorming belangrijk is. “Om te begrijpen hoe je als burger in de samenleving staat is het noodzakelijk dat je weet waar regels vandaan komen en waarom ze er zijn”.
Volgens hem is het essentieel dat burgers weten waar de regelgeving vandaan komt, zodat ze bij verkiezingen de verantwoordelijken kunnen afrekenen. “Neem de regel van plastic flesdoppen die niet meer los kunnen: die is vastgelegd op Europees niveau en geldt voor de hele interne markt. Vlaanderen heeft daar wel een uitvoeringsdecreet voor gestemd, maar de oorsprong ligt bij de EU. Wie vervolgens denkt ik stem geen Groen bij de Vlaamse verkiezingen, want dat is weer zo’n groene maatregel, doet eigenlijk een lege stem.”
Leen De Witte is EU-verslaggever op de radio voor VRT NWS en vindt Europa ondanks minder verslaggeving juist een heel interessant niveau “Wat ik heel interessant vind aan Europa is de verscheidenheid aan standpunten. Het feit dat een parlement per dossier op zoek moet gaan naar een meerderheid en dat je dus niet heel vaak vastloopt op vaste blokken. Je ziet uiteindelijk wel dat progressievere groepen vaak met elkaar gaan samenwerken, maar eigenlijk kan je als parlementslid een dossier opbouwen en daar steun voor gaan zoeken. In het hele parlement is het niet zo dat op voorhand al is vastgelegd: in die groep moet ik geen steun gaan zoeken, want die zeggen op voorhand nee. Dat vind ik heel boeiend.”
Waarom het moeilijk is om Europa te brengen
“Het is vaak technisch, maar tegelijkertijd ook dicht bij de mensen, dus dat vind ik gewoon uitdagend als journalist om zo helder mogelijk bij de mensen te brengen,” vervolgt de journalist. “Ook niet onbelangrijk is dat de dingen vaak traag, zeker in de perceptie, tot stand komen. Maar het is ook relevant om te weten hoe iets tot stand komt. Want politici in België gaan vaak met de pluimen lopen of met de vinger wijzen naar Europa.”
Die manier van werken in de Europese instellingen ligt ook mee aan de basis van de mindere berichtgeving. Toch benadrukt ze ook kansen: “Het is altijd moeilijk om onze waar verkocht te krijgen. Ik denk dat ik bij de radio niet moet klagen, omdat het ook vaak wel lukt om iets aan de man te krijgen. Het hangt dan ook af van hoe je het doet, het is de grote uitdaging om iets heel concreet te vinden waarvan je meteen kan uitleggen waarom het nieuws is. Maar het licht van de nationale politiek gaat er altijd minder aandacht voor zijn denk ik.”
Een andere reden is volgens haar de meertaligheid van debatten in het Europees Parlement. “Daar een verslag van maken is heel moeilijk, want je moet alles vertalen. Op tv gaat dat makkelijker. Maar waar je wekelijks verslag krijgt uit het Vlaams en federaal parlement, vind ik dat wel vaker vanuit het Europees Parlement mag komen”
Professor Bursens benadrukt dat het probleem niet bij de journalisten zelf ligt. “Bij DPG en Mediahuis zitten een aantal journalisten die heel goed zijn en weten waar het over gaat. Maar die niet de ruimte en de tijd hebben. Ze moeten elke dag vechten om hun item te brengen. En dan kan de hoofdredacteur bijvoorbeeld zeggen: je moet het op die manier brengen, want anders snappen ze het niet.” Hij benoemt Knack als uitzondering, want daar lees je wel regelmatig lange stukken over de EU.
Hamvas is het eens met Bursens over het gebrek aan ruimte. Ook geeft hij een voorbeeld dat ondanks het belang maar beperkte aandacht krijgt. “Een van de dossiers die elke zoveel jaar terugkomt is de meerjarenbegroting. Als we daar naar kijken, dan zien we een budgettair traject voor de komende 5 jaar, waar alle prioriteiten van de EU in worden vastgelegd.”
Onterecht geclaimde resultaten
Als Europese politiek wel in de media verschijnt, is dat soms niet accuraat volgens Bursens. “Soms lees je dat de Europese Commissie iets heeft beslist, maar mijn studenten weten de Commissie beslist niets en doet enkel voorstellen.” Dit soort zaken zijn beperkt, maar kunnen in theorie toch een invloed hebben op stemgedrag.
Hamvas herkent de complexiteit van verslaggeving over het onderwerp. “Europa is redelijk moeilijk. Het is een eigen bestuurslaag met zijn eigen codes, manier van werken en terminologie. Dus als journalist is dat eigenlijk iets waar je heel hard in moet investeren, om dat goed te kunnen brengen, moet je die concepten en die begrippen eigenlijk eerst en vooral al goed begrijpen, maar ze ook kunnen reproduceren, en niet spreken over de Raad van Europa bijvoorbeeld, die geen Europese instelling is, maar over de Raad van Ministers van de Europese Unie, wat een heel ander iets is.”
Hij en zijn collega voorlichters bij Europese instellingen spelen er een belangrijke rol in om dit soort fouten te voorkomen. Daarnaast steunt het Europees Parlement scholen met het opleiden van journalisten en bieden ze opleidingen aan voor jonge journalisten.
De persvoorlichter geeft aan dat het aantal journalisten dat zich met Europa bezighoudt de laatste 10 jaar gestegen is en dat er daarnaast ook meer kennis is bij journalisten. Hierdoor wordt het ook moeilijker voor politici op federaal of Vlaams niveau om Europese successen te claimen. Volgens hem komt dit minder vaak voor. “In deze regering zijn er wel een aantal ministers die dat toch doen. Ik ga ze niet bij namen noemen. Maar het valt mij op dat het eigenlijk maar één of twee ministers zijn en niet allemaal.”
Volgens De Witte komt dat ook door het Belgische Europees voorzitterschap. “Tijdens het Belgisch voorzitterschap zagen Wetstraatjournalisten hoe die Europese machine werkt. Dat bracht meer begrip en aandacht.”
Op weg naar meer zichtbaarheid
Dat zijn niet de enige positieve signalen, zo ziet De Witte bijvoorbeeld ook meer aandacht voor Europa bij HLN dan vroeger.
Daarnaast probeert het Europees Parlement ook op andere manieren bij te dragen aan goede journalistiek. Zo gaat een deel van het communicatiebudget van het Europees Parlement naar de cofinanciering van mediaprojecten, legt Hamvas uit. “Via een oproep kunnen redacties projecten indienen die bijvoorbeeld de besluitvorming in het Europees Parlement beter zichtbaar maken, of de weerbaarheid tegen desinformatie versterken. Maar altijd met redactionele onafhankelijkheid: wij bepalen niet wat er gebracht wordt, enkel dat er aan die thema’s gewerkt wordt.”
Ook De Witte probeert de Europese besluitvorming op Radio 1 onder de aandacht te brengen van het publiek. “We proberen nu elke zondag bij De Ochtend een Europees aspect uit te lichten,” vertelt ze “Niet altijd nieuws op zich, maar vaak een aanleiding om uit te leggen hoe iets werkt. Zoals: hoe wordt de meerjarenbegroting opgebouwd? Waarom gaat er zoveel geld naar een bepaald thema?” Dat soort duiding, zegt ze, helpt om het abstracte dichter bij mensen te brengen.
Toch blijft het volgens haar een uitdaging “Voor wie ermee bezig is, is er enorm veel informatie: nieuwsbrieven, podcasts, POLITICO. Maar de uitdaging blijft om ook het brede publiek de essentie mee te geven, wat doet Europa deze week dat relevant is voor je dagelijks leven? Mensen die het willen weten, vinden het wel maar het moet dichter bij de minder geïnteresseerden komen.”
In de onderstaande video geeft Joeri Hamvas nog advies aan de media en journalisten.
