De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft gewaarschuwd voor groeiende resistentie tegen malariamedicatie. Philippe Van den Steen, verantwoordelijke van immunoparasitologie aan het Rega Instituut voor Medisch Onderzoek te Leuven, vertelt hoe die resistentie ontstaat.
“Biologisch gezien zijn mutaties in het genoom van de malariaparasiet de oorzaak van resistentie. Bij resistentie tegen de stof artemisinine, die werkt als geneesmiddel tegen malaria, gaat het om mutaties in het zogenaamde Kelch13-gen. Dergelijke mutaties ontstaan door verschillende factoren, waaronder het overmatig gebruik van medicatie. Als er bijvoorbeeld malariapillen verkocht worden waar te weinig van het antimalariamiddel in zit, is dat een enorme stimulus om resistentie te kweken. In Afrika en Zuidoost-Azië gebeurt dit vaak. Hier in Europa kennen we dat niet, want hier is de productie van medicatie goed gereguleerd. Als medicatie niet correct wordt gebruikt, werkt dat resistentie in de hand.”
Hoe ernstig is de huidige resistentie tegen malariamedicatie?
“Dat is een heel groot probleem. Er is resistentie tegen de meeste antimalariamiddelen. Er wordt nu al meer dan 20 jaar met de artemisinine-combinatietherapieën gewerkt. Daardoor is er resistentie opgedoken, die steeds meer verspreid raakt. Dit begon in Zuidoost-Azië, in Cambodja tegen de grens met Thailand. De WHO heeft in die regio al goede en efficiënte inspanningen gedaan om immuniteit tegen te gaan. Dat is deels, maar zeker nog niet volledig gelukt. Er zijn daar nog steeds resistente parasieten. Daarnaast is sinds een aantal jaren resistentie opgedoken in Centraal-Afrika. In Rwanda hebben ze het voor het eerst ontdekt. De resistentie is zich daar nog aan het verspreiden. Dat is een gigantisch probleem.”
Hoe behandel je patiënten die resistent zijn tegen de medicatie?
“Dat is geen evidente zaak. Wanneer er resistentie is tegen artemisinine, lukt het niet om de malariaparasiet volledig te doden. Dan kan men proberen over te schakelen naar een ander antimalariamiddel en hopen dat er daartegen geen resistentie is. Daarnaast is het belangrijk om deze monotherapieën zoveel mogelijk te vermijden. Een monotherapie is als je alleen artemisinine gebruikt, zonder extra medicijn. Hierdoor krijg je sneller resistentie. Als je een combinatie van twee middelen gebruikt, moet de parasiet al weerbaar zijn tegen de twee middelen om te kunnen overleven.”
“Er wordt veel onderzoek gedaan om nieuwe medicatie te ontwikkelen. Het farmaceutisch bedrijf, Novartis is momenteel bezig met een nieuwe combinatietherapie, Ganaplacide-lumefantrine. Dit is een nieuwe combinatie van twee antimalariamiddelen die zijn ontworpen om te werken tegen resistente malariastammen, vooral als reactie op de groeiende immuniteit tegen artemisinine-combinatietherapieën. Dit medicijn zou een oplossing kunnen bieden, aangezien het een nieuw middel is, waartegen nog geen resistentie bestaat.”
