Vlaanderen kampt met een groot tekort aan opvanglocaties voor kinderen. Jaar na jaar is er een blijvende daling. In 2025 telde het Vlaamse Gewest nog maar 2.899 locaties voor gezinsopvang. Verschillende onthaalouders wijzen op beperkte financiële ondersteuning als reden waarom de job minder aantrekkelijk wordt.
Wat is een onthaalouder? Een onthaalouder is een professionele kinderverzorger die kinderen opvangt in eigen huis. Hij/zij stelt zorg ter beschikking voor een x-aantal kinderen afhankelijk van het statuut. Als onthaalouder val je onder de term gezinsopvang en vang je dus niet-schoolgaande kinderen (0-3 jaar) op in familiale sfeer. Meestal worden zij ondersteund door een dienst voor onthaalouders.
Minder starters en minder plaats
Uit cijfers van Opgroeien Vlaanderen, blijkt dat Vlaanderen steeds minder gezinsopvang heeft. Zo’n 19.705 kinderen konden in 2025 terecht bij een onthaalouder in het Vlaamse Gewest, toch is er naar schatting in 2029 een tekort van meer dan 11.000 plaatsen aan kinderopvang. 198 Vlamingen sprongen in 2024 in het diepe om te starten als onthaalouder. Maar in datzelfde jaar stopten bijna 470 opvanglocaties, waarvan 384 in de gezinsopvang. In 2015 telde Vlaanderen zo’n 5.509 onthaalouders, tegenover 2.899 in het derde kwartaal van 2025.
Veel onthaalouders stoppen omdat ze de pensioenleeftijd bereiken. Verschillende onthaalouders geven aan dat de job minder aantrekkelijk, wordt door de beperkte financiële ondersteuning. De Vlaamse Regering probeert onthaalouders steeds meer richting groepsopvang te oriënteren, waar meerdere kinderen tegelijk worden opgevangen. Toch moedigen onthaalouders kleinere groepen juist aan, voor de kinderen en zichzelf. Zo is er minder ‘bandwerk’ en is er meer tijd en aandacht om met de kinderen en hun ontwikkeling bezig te zijn. Maar er zijn nog veel meer redenen waarom mensen stoppen of niet meer opstarten.
De Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten geeft verschillende factoren aan. “Onthaalouders voelen zich vaak eenzaam en moeten de verantwoordelijkheid alleen dragen. Dat komt in groepsopvang minder voor door de samenwerking met andere kinderverzorgers. Daarnaast is de administratieve last soms zwaar omdat ze gelijk staan aan die van groepsopvang en nog veel meer strenge voorwaarden staan in de weg”, zegt Nathalie Debast, woordvoerster van VVSG.
Het ‘fake’ statuut
Sinds 1 maart 2026 schrapte de overheid het Sui generis-statuut, een samenwerkingsovereenkomst voor onthaalouders met een zelfgekozen dienst, om hem of haar beperkte toegang te geven tot sociale zekerheid. Het uitdoven van dit statuut stond bij zijn invoering al op de planning. Vanaf 2003 moest dit de overgang worden naar het ‘echt’ statuut, namelijk het werknemersstatuut. In dit eerste systeem konden onthaalouders zelf hun bezettingsgraad bepalen, tot maximaal 8 kinderen per dag.
Zij werken via een dienst voor onthaalouders die hen ondersteunt. Deze dienst, die zij zelf kiezen, vergoedt de onkosten per ‘kindopvangdag’. Maar dit zorgt voor inkomensonzekerheid. De prijs schommelt, afhankelijk van de aangesloten dienst, rond de 30 euro.
Maar wanneer een kind niet komt, bijvoorbeeld omwille van ziekte, komt er niks binnen. Toch kan een vervangingsinkomen de onthaalouder tegemoetkomen via de Rijksdienst voor Arbeidsvoorzieningen. Maar ook daar zit weer een addertje onder het gras. De uitkering geldt enkel wanneer de gemiddelde bezettingsgraad onder de vier kinderen blijft.
Uitzondering
In principe is een aanvraag van het ‘Sui generis’ niet meer mogelijk, op een paar uitzonderingen na. Bijvoorbeeld bij het heraanvragen van een vergunning door verhuizing van woonplaats en deze onthaalouder in het eerste statuut wil blijven werken. Daarnaast is er een kleine uitzondering in geval van samenwerkende onthaalouders, die eigenlijk behoren tot groepsopvang.
Serieuze investering
Zo begon Lotte Brebels, die haar dagelijks leven als onthaalouder op Tiktok deelt, onder het Sui generis-statuut. Via haar dienst, ‘Ferm’ (vroeger boerinnenbond), krijgt ze per dag en per kind 29.28 euro. Ze koos ervoor om dagelijks vier kinderen op te vangen. Uitgerekend op 20 dagen per maand, ontvangt een onthaalouder dan 2.342 euro. Niet elk kind is echter elke dag aanwezig, dus wordt de onthaalouder niet betaald voor die zorg.
Brebels vertelt hoe haar jobkeuze als onthaalmoeder gepaard ging met een fiscaal voordeel. Zo kwam ze in aanmerking voor een belastingvermindering van 45%. Toch is ze zich bewust van haar ‘luxepositie’, haar man kan het gezin voldoende ondersteunen om op financieel vlak een redelijk zorgeloos leven te leiden.
Want hoewel ze geen onkostenbelasting betaalde, komt er veel geld uit eigen zak. “Ik ben mijn man heel dankbaar dat hij mij vrij heeft gelaten, en mijn keuze gesteund heeft.” Ze beoefent haar job in eigen huis en de woning moet volledig aangepast zijn. Er moeten kinderbedjes en andere meubeltjes worden aangeschaft, veilig speelgoed voor elk kind en een gezonde en nette omgeving voorzien worden. Bovendien moet je als opvoeder voor elk kind een voedzame maaltijd verzorgen. Al die kosten stapelen zich op en veel blijft er niet altijd over.
“Ik heb vooral onderschat dat het in eigen huis is”.
– Lotte Brebels
“Je moet alles voorschieten. Zo kocht ik voor 250 euro speelgoed, maar dat is niks wat het tegenwoordig allemaal kost”, vertelt Lotte Brebels. Als startende onthaalouder moeten er grote kosten gemaakt worden. Ook een opleiding tot kinderverzorgster heeft een prijs. Een onthaalouder moet mee met de tijd en moet zich regelmatig bijscholen. “Elk jaar moet je als onthaalouder vijf tot zes aanvullende opleidingen of andere bijeenkomsten volgen. Niet alles daarvan is verplicht, je kan je vrijwillig inschrijven voor een avond”. Brebels geeft toe dat ze dankzij Ferm deze extra’s niet moet bekostigen. “De gezinsmodule die ik moest volgen voor mijn opstart betaalde ik zelf, de EHBO-cursus komt vanuit de dienst”.
Vrijwillig en aangemoedigd overschakelen
Na een jaar in het Sui generis-statuut stapte Brebels over naar het werknemersstatuut. Hier krijgt ze elke maand een vast bedrag uitbetaald vanuit haar onthaalouderdienst ‘Ferm’. Volgens het werknemersstatuut wordt er verwacht om op een kwartaal een gemiddelde te hebben van vier kinderen per dag. Tegenover het geschrapte statuut krijgt de onthaalouder een maandloon in plaats van een vergoeding op basis van prestaties. In het werknemersstatuut ontvangt de onthaalouder een onkostenvergoeding van 15,81 euro per dag, boven op een brutoloon van 2.499,32 euro.
Het ‘echte’ statuut
Het werknemersstatuut werd in 2015 geïntroduceerd als proefproject om van onthaalouders ‘echte’ werknemers te maken. In 2023 kreeg het zijn volwaardige goedkeuring. Volgens het Agentschap opgroeien moet dit statuut zorgen voor minder afhankelijkheid van het aantal op te vangen kinderen. Toch heb je als onthaalouder dat verplichte gemiddelde niet in de hand. Alsnog worden zowel de dienst als de onthaalouder verantwoordelijk gesteld om aan het contractueel aantal te komen.
In ruil voor deze tewerkstelling is de werknemer in kwestie zeker van een stabiel inkomen. Er is recht op volledige sociale zekerheid in geval van ziekte en vakantiegeld. Plus er wordt met zekerheid gebouwd aan een volwaardig pensioen. Net als andere tewerkstellingen binnen het geven van gezinsopvang is dit statuut te combineren met de zorg en opvoeding van eigen kinderen.
Heropstart en extra kosten
Larissa Molenbergs was rond de coronapandemie drie jaar onthaalmoeder, maar maakte samen met haar partner een start in de horeca. In 2025 maakten ze een nieuwe start binnen gezinsopvang. “Ik miste het echt, het is mijn passie”. Ook zij maakten een start in het Sui generis, maar overschakeling op het werknemersstatuut vindt ze prima: “Ze wilden dat ik op termijn zou overschakelen, maar dat is allemaal oké voor mij”. Maar door haar heropstart moest ze weer veel essentiële spullen aankopen. De kosten liepen al snel op tot meer dan 4.000 euro. “Het is een investering die je maakt, maar echt terugverdienen doe je niet. Tenzij je er jaren mee kan werken”.
“Een jaarlijks budget om te optimaliseren zou al helpen”
– Larissa Molenbergs
Hoewel ze haar job als onthaalmoeder enorm graag doet, is het kostenplaatje een blijvende frustratie. “Onthaalouders moeten zelf alles bekostigen. Mijn man en ik hebben een horecazaak, ons personeel krijgt al het materiaal ter beschikking. Bijvoorbeeld messen en pannen. Daarentegen moeten wij als onthaalouders alles zelf voorzien en dat voelt niet altijd eerlijk. Het enige wat ik nadelig vind om onder een dienst te werken zijn de subsidies. Die worden toegekend vanuit de overheid naar kinderopvang, maar er gaat heel weinig naar de onthaalmoeder zelf. Als wij jaarlijks een budget zouden krijgen om de opvang te optimaliseren of vernieuwing te brengen, dan zou dat al een grote hulp zijn. Maar de kosten zijn allemaal voor ons. De overheid neemt dat allemaal precies als vanzelfsprekend. Er is geen budget.”
Lotte Brebels, onthaalouder in hart en nieren: “We doen het graag, maar worden verder vergeten”
Influencer, mama en onthaalouder, Lotte Brebels is het allemaal met veel enthousiasme en levenslust. Toch wringt er iets wanneer het gaat over de financiële tegemoetkoming van onthaalouders. Net als zovele andere wenst Lotte hier meer steun in.
Onthaalouder Kristel: “Het werknemersstatuut is financieel niet haalbaar”
Kristel werkt al 21 jaar als onthaalmoeder. Na de geboorte van haar tweede kind verliet ze de groepsopvang en koos ze voor gezinsopvang. Zo kon ze haar passie blijven uitoefenen én haar dochter dicht bij zich houden. Om zich minder bezig te moeten houden met administratie, stapte ze in het toen pas ingevoerde sui generis-statuut. Meer dan twintig jaar later hoopt ze binnen dat systeem te kunnen blijven werken tot aan haar pensioen.
