Het water staat de Belgische gevangenissen aan de lippen. Overbevolking, agressie en personeelstekorten zorgen voor chaos in de sector. Daarom staakt er vandaag een groot deel van het gevangenispersoneel. Ondanks enkele tijdelijke maatregelen lijkt een structurele oplossing nog ver weg.
Op 2 december verbleven 12.806 mensen in Belgische gevangenissen, terwijl de officiële capaciteit 11.020 plaatsen bedraagt. Volgens woordvoerder Valerie Callebaut van de overheidsdienst Justitie zijn daar meerdere oorzaken: “We zien een toename van het aantal geïnterneerden en de illegale gedetineerden die niet gerepatrieerd worden. Daar bovenop neemt de detentieduur toe.” Ook megaprocessen, zoals de SKY-zaak, voegen druk toe.
Een schrijnend voorbeeld van deze overbevolking is de gevangenis van Mechelen, waar plaats is voor 80 gedetineerden maar meer dan het dubbele wordt gehuisvest. Eddy De Smedt, secretaris bij ACOD, schetst de harde realiteit: “Er zijn soms niet eens matrassen beschikbaar en maaltijden moeten worden gedeeld. Dit is geen humane detentie meer.”
Het is geen optie om mensen in een gevangenis te steken waar ze slechter uitkomen dan toen ze binnenkwamen.
Eddy De Smedt, ACOD
Dagelijkse kost
De combinatie van overbevolking en een chronisch personeelstekort leidt tot een stijging van geweldsincidenten. “Agressie is dagelijkse kost in onze instellingen,” zegt De Smedt. “Het gaat zo ver dat personeelsleden buiten het werk worden bedreigd. Onlangs werd een auto van een cipier in brand gestoken, in Beveren kon een collega maar net ontsnappen aan het ergste toen hij werd neergestoken.”
Volgens De Smedt doet de overheid onvoldoende om deze situatie aan te pakken: “De gesprekken met de directie-generaal zijn constructief, maar er is politieke moed nodig en die ontbreekt volledig.”
Het personeelsgebrek speelt hierbij een cruciale rol. Gevangenissen kampen met personeelsuitval door burn-outs, veroorzaakt door de hoge werkdruk en een gevoel van onveiligheid. “Dit zorgt voor een vicieuze cirkel: minder personeel betekent meer agressie en meer agressie betekent opnieuw uitval,” stelt De Smedt.
Eén van de oplossingen die de vakbond naar voren schuift, is een herziening van de gevangeniswet. “Wij pleiten voor minder uitvoering van korte straffen en meer alternatieve straffen, zoals werkstraffen.”
Is er een uitweg?
Het gevangeniswezen onderneemt enkele kortetermijnmaatregelen, zoals verlengd penitentiair verlof en het beter verdelen van gedetineerden over gevangenissen. Toch erkent Callebaut dat dit slechts pleisters zijn op een houten been. “Onze focus ligt op hervormingen via het masterplan. We werken aan infrastructuur die voldoet aan moderne standaarden en zetten in op re-integratieprogramma’s.”
Wat is verlengd penitentiair verlof?
Verlengd penitentiair verlof is een noodmaatregel waarmee gedetineerden zes maanden voor het einde van hun straf onder strikte voorwaarden vrijgelaten kunnen worden.
Andere landen kunnen volgens De Smedt inspiratie bieden: “In Scandinavië zie je een sterkere focus op rehabilitatie, waarbij gedetineerden sneller een nieuwe kans krijgen in de maatschappij.” Maar hij benadrukt dat België eerst zijn eigen problemen structureel moet aanpakken: “Want als we blijven werken met wetten uit de tijd van Napoleon, verandert er niets.”
