Een kaartspel spelen aan de eettafel met het gezin, een boek kaarten sparen als souvenir van je vakantiebestemming of wekelijks vrienden ontmoeten bij de plaatselijke kaartvereniging. Speelkaarten wekken emoties op. Meestal zijn dit positieve gevoelens, maar af en toe kan het ook negatief uitdraaien. In Turnhout bevindt zich de grootste speelkaartenfabrikant ter wereld.

Cartamundi: “Wij verkopen geen kaarten, wij verkopen geld”

Philip Jacobus Brepols drukte de eerste speelkaart in Turnhout in 1826. Twee eeuwen later is Cartamundi de grootste speelkaartenfabrikant ter wereld. De speelkaartenfabriek is een interessant, maar vaak vergeten stuk van de Belgische economie, dat nochtans goed draait.   

WIST JE DAT: Speelkaarten zijn in China uitgevonden tijdens het Chinese Keizerrijk. De eerste speelkaart die ooit gevonden is dateert uit de negende eeuw. Het duurt nog tot de veertiende eeuw voordat het kaartspel in Europa wordt geïntroduceerd.

Cartamundi op wereldniveau

Vroeger bestonden er drie grote speelkaartenfabrieken in Vlaanderen; Brepols, Van Genechten en Biermans. Biermans en Van Genechten fusioneerden eerst. In 1970 besloot Van Genechten (en Biermans) zich te verenigen met Brepols onder een nieuwe naam, Cartamundi.

Na elk Black Jack- of pokerspel gebruikt het casino een nieuw boek kaarten. De gebruikte kaarten prikken ze altijd door om vals spel te voorkomen.

– Frans Van Eyck

Ze kozen ervoor om samen te werken met als doel de wereldmarkt te veroveren. Dit deden ze door speelkaarten in grote aantallen te produceren. Ruim 50 jaar later blijkt dat meer dan geslaagd. De speelkaartengigant drukt dagelijks 1.350.000 boeken kaarten. Dat zijn zo’n 70 miljoen speelkaarten per dag. 

WIST JE DAT: De 52 kaarten zijn vandaag de dag onderverdeeld invier verschillende symbolen; de schoppen, de ruiten, de klaveren en de harten. Maar vroeger stonden de volgende symbolen bekend; de bekers, de zwaarden, de munten en de eikels. Elk symbool verwees naar een andere stand uit de maatschappij:

• De eikels (klaveren) staan voor de boeren
• De zwaarden (schoppen) belichamen de adel of militaire stand
• De munten (ruiten) symboliseren de kooplieden
• De bekers (harten) zijn het symbool voor de geestelijke standen

Vandaag de dag drukken ze niet alleen boeken kaarten, maar bereidt Cartamundi uit door kaarten voor bordspellen zoals Monopoly en Trivial Persuit te drukken. De speelkaartenfabrikant produceert ook ruil- en verzamelkaarten zoals onder andere Pokémon.

WIST JE DAT: De joker is een Amerikaanse uitvinding. Hij is maar in 1865 aan het boek kaarten toegevoegd.

De grote automatisering 

Frans Van Eyck werkte van 1968 tot 2010 in de speelkaartenfabriek Cartamundi. De eerste twee jaren heette de fabriek echter nog Brepols. Doorheen zijn carrière maakte Frans verschillende veranderingen mee. Toen Van Eyck bij Brepols startte was het nog gangbaar om alcohol te drinken tijdens de werkuren en kaartten ze met de collega’s terwijl er gepoetst werd. Nadien verdween een deel van het handwerk door de grote technologische veranderingen. Frans maakte het scharniermoment van de speelkaartenfabrikant mee.

“Toen Brepols veranderde naar Cartamundi heeft er een hele grote automatisering plaatsgevonden. Ze schakelden over van voornamelijk handwerk naar machines die dat handwerk overnamen. Alles is toen ook strenger geworden met meer regelgeving.

Vandaag de dag is alles zo streng beveiligd dat het onmogelijk is om de fabriek binnen te kunnen lopen. De grootste reden voor de strenge beveiliging is de grote waaier aan kennis die zich binnen Cartamundi bevindt. Ze willen hun unieke ontwikkelingen niet zomaar prijsgeven.”

Valsspel

Bovendien zijn hun grootste klanten casino’s. Na elk Black Jack- of pokerspel gebruikt het casino een nieuw boek kaarten. De gebruikte kaarten prikken ze altijd door om vals spel te voorkomen. Zo kan er niet stiekem toch een oude kaart in het nieuwe spel belanden. De casino’s kunnen de gebruikte kaarten nadien aan particulieren verkopen.

“Als casino’s zoveel moeite doen om vals spel te voorkomen, moet de fabriek dit ook doen”, duidt Frans. Bij Cartamundi legden ze het als volgt uit: “Wij verkopen geen kaarten, wij verkopen geld”.

Bij gevolg bewaart de fabriek de kaarten op een gelijkaardige manier als geld in een bank. Frans benadrukt nog eens: “Het zou een drama zijn als er kaarten verdwijnen. Als iemand een extra kaart in het spel kan brengen tijdens spelletjes zoals Black Jack en poker kan dit voor zeer grote problemen zorgen. Dat moet voorkomen worden. Geen enkele kaart mag daar onder de mensen circuleren.”

Arne Nillis speelt open kaart

Ook al verloopt alles volgens de regels, in het casino wordt een kaartspel een kansspel. Speelkaarten kunnen mensen verbinden, maar het moment dat spelen gokken wordt, keert het tij. Spelletjes zoals poker en Black Jack lijken onschuldig, maar blijven dit zelden. Vaak krijgen emoties de bovenhand en verandert een sociale gelegenheid in een spel dat heel erg isoleert. Dat weet ook Arne Nillis, die vertelt over zijn gokverslaving die hij tien jaar geleden heeft overwonnen.

Speelkaarten maken is een ambacht

Voordat de speelkaarten bij de casino’s terechtkomen, moeten ze natuurlijk eerst gemaakt worden. In de 40 jaar dat Frans in de speelkaartenfabriek werkte, heeft hij verschillende rollen gehad in de speelkaartenproductie. Zo werkte hij eerst bij de lik, die de speelkaarten hun bekende glans geeft. Later sneed hij alle kaarten bij. Alle kaarten drukken ze op één groot vel, dat nadien versneden wordt.

En tot slot, zijn persoonlijke favoriet, werkte hij bij de verpakking. Hier voorzag hij alle boeken kaarten van de correcte verpakking en er heerste een “fantastische sfeer”. Hij vertelt trots over zijn tijd in de fabriek: “Mijn voorkeur waren de Chinese kaarten. Deze zijn veel kleiner dan gewone kaarten, waardoor er veel meer detailwerk nodig is, en dus ook meer kennis. Ze zijn bovendien moeilijk om vast te houden.”

WIST JE DAT: Kaartenmakers gebruikten rotte eieren in de speelkaartenfabriek om de gouden rand aan de speelkaarten te hechten. De stank is onverdraagbaar, maar zo blijft de goudlaag goed op de kaarten kleven. Nadien trekt de geur weg en heb je er als speler geen last van.

Verschillende generaties

Door in de speelkaartenfabriek te beginnen werken, volgde Frans Van Eyck zijn vader op. Hij werkte als elektricien bij Brepols. Kaarten zit in de familie en is iets dat van generatie op generatie is doorgegeven. Hij leerde kaarten van zijn ouders en leerde het zelf ook aan zijn kinderen. Hij hoopt dat zij het op hun beurt doorgeven aan zijn kleinkinderen. Vandaag de dag kaart Frans zelf nog: “Elke zaterdagavond troeven wij van zes uur ’s avonds tot één of twee uur ’s nachts.”

Niet alleen Frans Van Eyck kaart graag. Door de grote variatie aan spelletjes die men met een kaartspel kan spelen, vindt iedereen wel iets dat bij hem of haar past. Vera De Laet en Chris Cotteleer zijn bijvoorbeeld gebeten door het kaartspel bridge. Hierbij moeten mensen bieden en slagen halen om zo’n hoog mogelijke score te behalen.