Kleur op het veld, wit in de dug-out: amper 6,6% van de trainers uit de top 5 Europese competities zijn gekleurd

Slechts 6 op de 96 voetbalcoaches zijn gekleurd. Toch als we kijken naar de top 5 Europese competities (Engeland, Spanje, Duitsland, Italië en Frankrijk). In België is Mbaye Leye de enige trainer van kleur op profniveau. Hij is momenteel aan de slag bij tweedeklasser Seraing. Ondanks dat spelersgroepen over alle niveaus heen divers zijn, blijft het coachen een witte aangelegenheid.

Maar hoe komt het dat er zo weinig trainers met een migratieachtergrond actief zijn binnen het voetbal?

Voetbal ouderwets?

Ondanks dat voetbal de populairste sport ter wereld is, blijven de hogere functies binnen clubs voornamelijk in handen van witte mensen. Podcaster en mediapersoonlijkheid Gilles Mbiye-Beya, bekend van Ballieman en 90 Minutes, was eerder actief als teammanager bij Antwerp en werkte zelfs even als materiaalman bij de nationale ploeg. Volgens hem loopt het voetbal achter op de realiteit.

“De voetbalwereld loopt 15 à 20 jaar achter op de rest van de samenleving”, stelt Gilles Mbiye-Beya. “Dat zie je niet alleen aan het beperkte aantal trainers met een migratieachtergrond, maar ook aan de algehele diversiteit binnen technische en leidinggevende functies. In de jeugdopleiding en op het veld is er steeds meer diversiteit, maar dat vertaalt zich nauwelijks naar de bestuurskamers, trainersstaf of scheidsrechterskorps.”

De voetbalwereld loopt 15 à 20 jaar achter

Gilles Mbiye-Beya, voetbalanalist

Nand De Klerck, woordvoerder bij Voetbal Vlaanderen, blijft optimistisch. Volgens hem zal het voetbal zich op lange termijn vanzelf aanpassen aan de evoluerende maatschappij. “Voetbal Vlaanderen ziet een sterke groei in het aantal jeugdspelers met diverse achtergronden, maar dat weerspiegelt zich nog onvoldoende in de doorstroming naar hogere posities binnen clubs en bonden. Op lange termijn zal het voetbal zich aanpassen aan de realiteit van onze multiculturele samenleving. Ik heb er ook alle vertrouwen in dat dit zal lukken. Jammer genoeg duurt het langer dan het zou mogen.”

Vooroordelen

Voetbal Vlaanderen is zich bewust van de problematiek en investeert in diversiteit en inclusie via verschillende projecten. Toch blijft het aantal gekleurde trainers, stafleden of bestuurders ondervertegenwoordigd in het voetbal.

“Volgens mij – hoewel dit niet met cijfers is onderbouwd – zijn clubs terughoudender tegenover gekleurde trainers dan tegenover witte”, zegt Nand De Klerck. “Bestuurskamers zijn nog steeds grotendeels wit, en het zijn die clubbesturen die een trainer aanstellen. Zij kiezen vaak voor de veilige en bekende optie: een witte coach die elders al iets heeft gepresteerd. Maar doordat coaches met een migratieachtergrond minder kansen krijgen, blijven ze ondervertegenwoordigd, en zo ontstaat een vicieuze cirkel.”

Volgens Gilles Mbiye-Beya begint het probleem bij het scouten van jonge spelers. “Veel gekleurde voetballers worden vooral gescout op hun fysieke kwaliteiten, zoals snelheid en kracht, maar zelden op hun spelinzicht of intelligentie. De meeste coaches zijn voormalige spelers, en zij krijgen niet de kans omdat ze sterk of snel waren. Ze krijgen die kans omdat ze als speler een bepaalde intelligentie of spelinzicht hadden.”

Volgens een gezamenlijk onderzoek van de universiteiten van Essex, Teesside, Brighton en Sports Interactive blijkt dat er inderdaad een verband is tussen kleur en positie. Donkere spelers worden vaker opgesteld op de flanken, zoals vleugelverdediger of vleugelaanvaller, waar snelheid een belangrijke rol speelt. Blanke spelers bezetten op hun beurt vaak centrale posities zoals middenvelders en keepers omdat die geassocieerd worden met leiderschap en organisatorische vaardigheden.

Ander onderzoek uitgevoerd door RunRepeat in samenwerking met The Professional Footballers’ Association (PFA), toont raciale vooroordelen bij voetbalcommentaar. Het onderzoek richt zich op verschillen in hoe spelers met een lichtere versus donkere huidskleur worden besproken, met specifieke aandacht voor termen als intelligentie, werkethiek, kracht en snelheid. Zo werd er gekeken naar 2.073 uitspraken uit 80 wedstrijden in de topcompetities van Engeland, Spanje, Italië en Frankrijk in het seizoen 2019/20.

62,6% van de lof over intelligentie gaat naar spelers met een lichtere huidskleur, terwijl 63,3% van de kritiek op intelligentie juist spelers met een donkere huidskleur treft.

Atletische eigenschappen worden ook vaker toegeschreven aan gekleurde spelers: 84,2% van de lof over snelheid en 86,8% van de lof over kracht gaat naar hen.

“Ook denk ik dat clubs potentiële coaches van bijvoorbeeld Afrikaanse origine niet zien als leidersfiguur of als iemand die anderen goed kan lezen. Clubs gaan nog steeds uit van stereotypen die al lang niet meer van deze tijd zijn”, aldus Gilles Mbiye-Beya.

Niet iedereen heeft last van vooroordelen. Voormalig hordenkampioen Damien Broothaerts veroverde zes Belgische titels in de outdoorcompetitie en maar liefst zeven keer indoor. De afgelopen jaren schakelde de ex-profatleet over naar een carrière als physical coach in het voetbal. Na passages bij Tubeke, Virton en FCV Dender, streek hij afgelopen zomer neer bij eersteklasser Westerlo. Volgens hem is de juiste mentaliteit tonen het allerbelangrijkste.

“Persoonlijk heb ik als coach weinig last gehad van vooroordelen omdat ik al bekend was in de sportwereld door wat ik tijdens mijn atletiekcarrière heb bereikt. Daarnaast heeft mijn geleverd werk bij andere clubs bijgedragen aan een positieve reputatie. Het garandeert geen succes, maar het geeft je zeker een streepje voor. Een sterk palmares speelt een belangrijke rol bij het solliciteren naar een baan. Ook gaat het erom een juiste mentaliteit te tonen als coach, dat heeft weinig met kleur te maken”, aldus Damien Broothaerts.

Het gaat erom de juiste mentaliteit te tonen, dat heeft weinig met kleur te maken

Damien Broothaerts, physical coach

Struikelblokken

Veel trainers met een migratieachtergrond hopen door te breken op het hoogste niveau, maar zij worden vaak geconfronteerd met verschillende struikelblokken die ze moeten overwinnen. Gilles Mbiye-Beya weet hoe uitdagend dat kan zijn.

“De echte kracht ligt bij de trainers zelf. Wanneer ik word uitgenodigd bij een programma zoals ‘De Afspraak’, ben ik vaak de enige persoon van kleur aan tafel. Als je daarna de reacties op Facebook of X leest, dan zie je veel mensen zeggen: ‘Ze doen weer aan diversiteit’. Ik kan me voorstellen dat dit voor een coach van een topclub honderd keer zo erg is. Die stappen durven zetten is ontzettend belangrijk, maar allesbehalve gemakkelijk.

Ik hoor ook vaak dat mensen niet de eerste gekleurde persoon, vrouw of iemand met een andere diverse achtergrond in het voetbal willen zijn, omdat eventuele fouten dan al snel worden toegeschreven aan die achtergrond. Dat is een barrière die heel veel niet willen overwinnen. Dit uit zich uiteindelijk in een gebrek aan gekleurde trainers.”

John Chikezie Chidiebele is jeugdtrainer bij de U21 van Excelsior Essen. Ook hij botst als trainer met een diverse achtergrond op verschillende hindernissen. “Ik ken meerdere mensen die na één à twee jaar coachen zijn gestopt omdat er zogezegd geen werk meer voor hen was. Zelf vind ik het ook moeilijk om mijn plek te vinden.

Ik heb een basis trainersopleiding gevolgd, waarmee ik amateurjeugdploegen mag coachen. Maar mijn ambitie reikt verder. Ik wil graag een UEFA A-diploma behalen om elitejeugd en senioren te trainen. Jammer genoeg is de taalbarrière een grote struikelblok voor mij. Mijn Nederlands is niet goed genoeg om alles te begrijpen, vooral bij theoretische lessen kom ik tekort. Er is te weinig ondersteuning voor trainers zoals ik.”

Automatische piloot

Physical coach Damien Broothaerts ziet één duidelijke reden waarom er minder gekleurde trainers zijn. Volgens hem zijn gekleurde spelers niet geïnteresseerd in een carrière als trainer. Hij merkt op dat hun focus vooral ligt op hun actieve voetbalcarrière.

“Er is een groot verschil tussen Europese en niet-Europese spelers. Europese spelers weten vaak al vroeg in hun carrière of ze later trainer willen worden. Bij Afrikaanse jongens bijvoorbeeld is dat anders, zij hebben een andere mindset. Veel van hen komen op jonge leeftijd via scoutingnetwerken naar Europa, met maar één doel: spelen. Ze focussen zich volledig op het spel en besteden minder aandacht aan details zoals tactiek of speelwijze. Ze doen simpelweg wat er van hen wordt gevraagd.

Coachen is erg moeilijk en vraagt veel discipline. Als je 15 jaar lang alles op de automatische piloot doet zonder daar bewust aandacht te besteden, zul je nooit een goede coach worden. Ik zit nu al enkele jaren in het voetbal en ik merk dat gekleurde jongens minder gedreven zijn om die skill aan te leren.”

Even later neemt Damien de proef op de som. Hij vraagt Bakary Haidara, een 19-jarige Ivoriaanse verdediger, of hij ooit coach zou willen worden. Zonder aarzeling, en met een lichte glimlach, antwoordt Haidara: “Nee, daar ben ik totaal niet mee bezig.” Op het eerste gezicht lijkt de theorie van Damien te kloppen.

Kansen verdienen

In hoeverre zijn clubs en overkoepelende organisaties verantwoordelijk voor het aantal gekleurde mensen binnen deze posities? Bij Voetbal Vlaanderen zijn ze niet van plan om te rekruteren op basis van kleur.

“Hoewel er momenteel te weinig gekleurde trainers een kans krijgen in het voetbal, merken we wel een stijging in het aantal inschrijvingen voor trainerscursussen. Natuurlijk kunnen wij niet selecteren op basis van ras of afkomst, zo werken onze systemen niet. We kunnen moeilijk bijhouden hoeveel mannen met een migratieachtergrond zich inschrijven voor een trainersopleiding. Waar trek je dan de lijn? Bij iemand die tot de eerste generatie migranten behoort, of bij iemand die pas drie jaar hier woont? Ook een aparte opleiding opzetten voor mensen met een migratieachtergrond lijkt ons geen optie, omdat dat zowel bij niet-blanke als blanke mensen op kritiek zou stuiten. Bovendien zou dat simpelweg de verkeerde aanpak zijn.

Niet van plan om te rekruteren op basis van kleur

Nand De Klerck, woordvoerder Voetbal Vlaanderen

Ook Gilles Mbiye-Beya en Damien Broothaerts delen deze mening.

Gilles Mbiye-Beya: “Ik ben geen voorstander van een verplicht diversiteitsbeleid, zoals het idee dat elke club één zwarte coach moet hebben. Ik vind dat dit op een natuurlijke manier moet gebeuren en dat mensen een kans moeten krijgen wanneer ze die verdienen.”

Damien Broothaerts: “Ik vind dat clubs moeten rekruteren op basis van talent, en niet op kleur. Het gaat erom de juiste mentaliteit te tonen als coach, dat heeft weinig met kleur te maken.”

Netwerken, sleutel tot succes?

Ligt de bal niet ook in het kamp van de gekleurde trainers zelf? Zo zou het opbouwen van een netwerk heel belangrijk zijn, zeker voor zij met een migratieachtergrond. Damien Broothaerts bouwde doorheen zijn carrière een sterk netwerk op dat hem uiteindelijk tot physical coach op het hoogste niveau hielp.

“Zodra je trainerscarrière begint, is het belangrijk om de juiste mensen te leren kennen. Ik heb daar misschien wat geluk bij gehad. Bij al mijn vorige clubs kreeg ik de kans omdat ik al mensen binnen die clubs kenden. Vorig seizoen werkte ik bij Dender samen met Timmy Simons, die toen hoofdtrainer was. Na zijn overstap naar Westerlo ben ik met hem meegekomen. Hoofdtrainers werken graag met hun eigen staf. Dat zijn meestal mensen die ze kennen en vertrouwen.”

“Ik heb altijd al iets in het voetbal willen doen”, vertelt Gilles Mbiye-Beya. “Tijdens mijn studie stuurde ik alle eersteklasseclubs een bericht met de vraag of ze een stagiair konden gebruiken. Alleen Antwerp reageerde.” Daar liep Gilles stage en bleef hij uiteindelijk werken.

Tijdens zijn functie als teammanager bij Antwerp kreeg hij via-via de vraag om voor de voetbalbond te komen werken als materiaalman. “Eens je in die wereld zit, merk je dat iedereen elkaar kent. Voor een coach met een diverse achtergrond is een sterk netwerk misschien nog wel belangrijker dan goede prestaties. Uiteindelijk heeft iedereen toch hetzelfde diploma. Ik merk wel  dat trainers met een migratieachtergrond het moeilijk vinden de juiste connecties op te bouwen.”

Uiteindelijk heeft iedereen toch hetzelfde diploma

Gilles Mbiye-Beya, voetbalanalist

Marokko als maatstaf

Ligt het probleem deels aan de beperkte doorstroming vanuit niet-Europese landen? In veel landen zijn er simpelweg grotere zorgen dan het bouwen van sportfaciliteiten of het onderwijzen van voetbaltheorie.

Damien Broothaerts: “Tien tot vijftien jaar voetballen betekent niet automatisch dat je ook voetbalkennis hebt. Vaak zie ik dat spelers die bijvoorbeeld vanuit Afrika hierheen komen minder scholing hebben gehad. Voor velen is de drempel te hoog om na hun carrière te studeren voor een trainersdiploma.”

Volgens Gilles ligt de verantwoordelijkheid deels bij de CAF (Confédération Africaine de Football). “Eigenlijk moeten we naar Marokko kijken als voorbeeld. Zij zijn jaren geleden al begonnen met het verbeteren van de infrastructuur en hebben sterk geïnvesteerd in toegankelijke opleidingen en goede stageplekken. Dat werpt nu zijn vruchten af. In 2022 werden ze vierde op het WK, en dat met een Frans-Marokkaanse coach. Jammer genoeg is dit bij veel andere Afrikaanse landen vaak niet de prioriteit.”

Club-hopping-fenomeen

Trainers zoals Vincent Kompany kunnen een inspiratiebron zijn voor coaches met een migratieachtergrond. Het is belangrijk dat die zich kunnen spiegelen aan personen die dezelfde barrières en moeilijkheden hebben ervaren in hun carrière. Maar verhalen zoals die van ‘Vince The Prince’ zijn zeldzaam. Gilles Mbiye-Beya heeft daar een verklaring voor.

“Vincent Kompany kreeg bij Anderlecht de kans als trainer vooral dankzij zijn status als clubicoon. Hij heeft die kans absoluut verdiend, maar het valt op dat een speler van kleur uitzonderlijk groot moet zijn om coach te worden in de hoogste klasse. De lat voor witte ex-spelers op hetzelfde niveau ligt een stuk lager.

Daarnaast spelen weinig gekleurde voetballers hun hele carrière bij één club. Velen doen aan club-hopping. In België zijn er, op Kompany en Youri Tielemans na, nauwelijks gekleurde spelers die sterk geassocieerd worden met één club. Daardoor is het voor hen moeilijker om later, zoals Kompany bij Anderlecht, op basis van hun status binnen een club een kans als trainer te krijgen.”

Rol van sociale media?

Sinds opkomst van sociale media kan iedereen een ongezouten mening geven over diverse onderwerpen via verschillende platformen. Misschien is het aan de spelers en/of trainers zelf om anderen bewust te maken van dit probleem? Ook Gilles Mbiye-Beya gebruikt zijn bereik soms om van zich te laten horen.

“Ik probeer mijn platform op mijn eigen manier te gebruiken. Ik heb van anderen geleerd dat als je je stem online te vaak laat horen, dit op lange termijn tegen je gebruikt kan worden en dat zelfs bepaalde politieke partijen een trollenleger op je durven afsturen.

Ik vind het altijd positief wanneer spelers hun platform inzetten voor dit soort kwesties. Romelu Lukaku doet dat bijvoorbeeld regelmatig. Toch vind ik dat het in beide richtingen moet werken. Je kan moeilijk verwachten dat spelers hun platform enkel gebruiken voor zaken waar jij het mee eens bent. Als een speler een rechtse president wil steunen, zou dat ook moeten kunnen. Natuurlijk is er een grens. Spelers mogen geen genocide goedpraten waarbij onschuldige kinderen omkomen. Maar vrijheid van meningsuiting moet van beide kanten gerespecteerd worden.

Een kleine actie op sociale media kan grote gevolgen hebben. Zo imiteerde Christian Pulisic (AC Milan) ooit het dansje van Donald Trump als grap, maar dat leidde achteraf tot heel wat commotie. Daarom denk ik dat veel spelers van kleur soms bewust op de achtergrond blijven om controverse te vermijden”, legt Gilles Mbiye-Beya uit.

Wat nu?

Bij Voetbal Vlaanderen doen ze er alles aan om de drempel tot het voetbal zo laag mogelijk te houden en diversiteit te bevorderen. “Wij hechten veel belang aan inclusie en gelijkheid. Iedereen moet toegang hebben tot het voetbal, ongeacht huidskleur, afkomst of geloof. Daarom streven we naar een zo laagdrempelig mogelijke instap. Bovendien zijn wij de goedkoopste optie. In vergelijking met onze buurlanden, zoals Nederland en Frankrijk, zijn onze trainersopleidingen 5 tot 10 keer goedkoper. Mocht er een verband bestaan tussen de financiële drempel en de afkomst van cursisten – en dat wil ik hier zeker niet poneren – dan doen we er alles aan om die drempel zo klein mogelijk te maken.”

Wij zijn 5 tot 10 keer goedkoper

Nand De Klerck, woordvoerder Voetbal Vlaanderen

“Daarnaast werken wij nauw samen met ACFF, onze Waalse tegenhanger, en de Belgische Voetbalbond om inclusie verder te bevorderen. Zo werd een voetbalwoordenboekje ontwikkeld voor kinderen die de taal nog niet goed beheersen. Via het project ‘De Aanspeelbare Club’ helpen we clubs een inclusief beleid te implementeren, gebaseerd op de vijf B’s: begrijpbaarheid, beschikbaarheid, bereikbaarheid, betaalbaarheid en bruikbaarheid. Met de ‘Come Together’-campagne wordt specifiek ingezet op de strijd tegen racisme en discriminatie binnen het voetbal. Inclusie staat bij ons centraal. Wanneer we spelers rekruteren, zorgen we ervoor dat ze ook kansen krijgen om door te groeien naar trainersrollen”, aldus Nand De Klerck.