Heb jij jezelf als kind herkend in boekjes? In de poppen waarmee je speelde of de strips die je las? We nemen een kijkje waar het voor ons allemaal is begonnen: de kleuterklas.
Misschien niet de levensfase waar we vaak aan terugdenken, maar het blijft één van de meest cruciale periodes in onze emotionele ontwikkeling. Samen duiken we in de wereld van taal en kinderboeken, en gaan we op zoek naar: onszelf. Daarvoor krijgen we hulp van uitgeverij Studio Sesam, taaldocent Leen Cockx, twee auteurs en een heleboel kleuters.
“Hé, zij lijkt net op ons!”
‘Ik was mijn dochter een boekje aan het voorlezen wanneer een bizar gevoel van herkenning groeide. Dit ging over een Marokkaans meisje die couscous maakt met haar papa? Nergens was ik een soortgelijk tafereel tegengekomen waarin ik mezelf herkende, en ik was ondertussen al midden in de dertig. Vroegere ervaringen borrelden naar boven. Ik voelde dat ik iets met die herinneringen wilde doen, het liefst voor mijn dochters. En zo groeide het verhaal van De koffers van oma.’
Nadia Babazia schreef De koffers van oma in samenwerking met Studio Sesam. Een uitgeverij die streeft naar meer inclusieve en diverse boekjes voor kinderen. Op 16 maart vierden zij hun tiende verjaardag met een festival in de Blikfabriek, georganiseerd door de drijvende kracht achter Studio Sesam, Ingrid Tiggelovend.
Een plek vol spel, plezier en lachende kleuters. Een plek waar Nadia fragmenten uit haar boek voorleest, met haar dochter Mouna in de hoofdrol.
“Zijn er beren in Kosovo?”
‘Ik was in verwachting van mijn eerste dochter wanneer ik mijn zoektocht startte naar representatie in kinderboekjes. Ik zocht naar verhalen waarin zij zich zou herkennen. Ik heb echt mijn best gedaan, lokaal en internationaal alles bekeken. Nergens vond ik iets waar een meisje uit Kosovo haar reis kon delen. Dus besloot ik het zelf te schrijven.’
‘Ik ben Blerta Kamberi, 34 jaar, trotse mama van twee kindjes. Ik ben op mijn drie jaar met mijn ouders naar België verhuisd. Momenteel ben ik met uitgeverij Studio Sesam een boekje aan het schrijven: Zijn er beren in Kosovo?’’
Twee meisjes gaan op reis naar hun familie in Kosovo. Eens ze bij de grootouders zijn aangekomen, begint de opa verhalen te vertellen over een machtige beer die in de bergen van Kosovo heeft gewoond. ‘Vanaf dan wordt het heel spannend’, aldus Blerta.
“Mijn lievelingspoppetje is er eentje die ik lief vind”
‘Van jongs af aan heb ik geleerd dat er buitenshuis eigenlijk geen plaats is voor mijn cultuur. Ik kende niemand die ook uit Kosovo kwam of ook Albanees sprak. Mijn ouders spoorden me aan zo hard mogelijk mijn best te doen om niet anders te lijken. Thuis was ik de Albanese Blerta, eens de deur uit was ik mijn Belgische versie.’
‘Hoe langer hoe meer begon ik me in een andere omgeving ook te schamen voor mijn roots. Bijvoorbeeld: in de auto zei mijn papa iets tegen mij in het Albanees waar een vriendin bij was. Ik zei hem duidelijk dat er iemand was die ons niet kon verstaan. ‘Hier spreken we Nederlands!’
‘Als ik daar nu op terugkijk, vind ik dat een bizarre situatie.’
Leen Cockx is taaldocent Nederlands op de KDG Hogeschool in de richting Kleuteronderwijs. Zij licht toe wat de gevolgen zijn wanneer een jong kind zich niet compleet aanvaard voelt in de klas.
“Moet ik mijn lievelingsboek pakken?”
‘Het schrijfproces van een kinderboekje is moeilijker dan verwacht. Je moet de essentie meegeven in maximaal twaalf pagina’s met een beperkt aantal woorden. Je gebruikt best geen te moeilijke woorden, want het moet begrijpbaar zijn voor elke kleuter’, deelt Blerta.
‘Het heeft bloed, zweet en tranen gekost om dit in elkaar te steken, maar ik ben blij met het resultaat. De begeleiding van Studio Sesam hielp wel tijdens het schrijfproces.’
De publicatie van Zijn er beren in Kosovo? wordt verwacht in 2026.
Leen Cockx zet moeilijke woorden voor nieuwkomers in perspectief. Door geen onderscheid te maken tussen basis- en uitbreidingswoorden geef je iedereen gelijke kansen om de Nederlandse taal te leren.
“Boekjes van niet stout zijn en niet pijn en eerlijk te zijn voor iedereen”
Nadia deelt de herinneringen die terug naar boven kwamen tijdens het schrijven van De koffers van oma: ‘Ik herinner me nog een moment op de luchthaven met mijn moeder: bij de beveiliging moesten we alles uit onze koffers halen. Ik geneerde me een beetje, er lagen pakken couscous, kruiden, verse courgetten en andere groenten op de band. Die hadden we toch ook in België?’
‘Ja, maar deze dragen de smaak mee van thuis in Marokko’, zei haar moeder.
‘Het schrijven creëerde voor mij een manier om met heimwee om te gaan, om het een plaats te geven en bespreekbaar te maken. Aan de andere kant is het een plek om te vertellen over familie in het buitenland en wat het is om verschillende talen te spreken. Al die elementen zitten verpakt in De koffers van oma.’
Ken jij de begrippen ‘spiegels’ en ‘vensters’? Het zijn twee pijlers om diversiteit in kinderboeken te illustreren. Leen Cockx legt deze begrippen uit en haalt aan waarom representatie in prentenboeken zo belangrijk is.
De koffers staan open voor de volgende generatie
‘Het lijkt een simpel kinderboekje, maar er zitten enkele diepgewortelde waarden in verwerkt. Je bent niet de norm, je voelt je niet zo en je bent niet altijd zeker of je erbij hoort. Wanneer we in Marokko op vakantie gingen, waren we thuis. Die geuren, het eten en die gesprekken draag ik met me mee. Dit boekje is een manier om aan gevoelens woorden en beelden te geven’, aldus Nadia.
‘Dit verhaal staat mee voor de representatie die vele kinderen nodig hebben. Het voelt productiever jonge mensen bewust te maken van de waarden van diversiteit en gelijke kansen. Vroeger probeerde ik dit tevergeefs bij mensen met autoriteit. Dat heeft me al immens veel energie gekost. Tegelijkertijd maakt het me triestig om na zoveel jaar migratie een ander ervan te moeten overtuigen dat je hetzelfde verdient’, sluit Nadia af.
‘Kinderen zien sneller het universele. Ze staan open voor nieuwe dingen, zoals bijvoorbeeld de bloemenhanden van henna.’
Wat Nadia zelf in haar koffer zou steken?
‘Vanillepoeder, om pannenkoeken te bakken. Dat heb ik vaak gedaan tijdens corona en helpt mij echt om even rust te vinden. Een hoofddoek met bloemen en muziek van Clouseau, dat brengt me terug naar mijn kindertijd.’
Leen Cockx legt in het laatste audiofragment uit hoe universeel representatie is en dat sommige leerdoelen in de kleuterschool wel eens herbekeken mogen worden.
Het begon met een boekje over een Marokkaans meisje dat couscous maakte met haar papa en het leidde tot De koffers van oma. Wees maar zeker dat die koffers openstaan voor de volgende generatie.
“Dag patatje!”
Ga je nu al weg? Zeker dat je alle audioberichten hebt beluisterd, het belang van representatie begrijpt en hebt genoten van de verhalen van Nadia en Blerta?
Snuister gerust nog wat rond – en vergeet voor je weggaat niet nog dit laatste berichtje te beluisteren!
