Achter het uniform: geweld tegen politie
Tijdens een recente lezing door Vincent Houssin van VSOA Politie werden schrijnende resultaten blootgelegd: verbaal en fysiek geweld tegen politie is alledaags geworden. Deze vaststelling komt uit cijfers van een grootschalige ledenbevraging onder meer dan 4.000 politiemensen. Hoewel deze feiten steeds vaker voorkomen, blijven structurele oplossingen en gerechtelijke opvolging vaak uit. De resultaten roepen dan ook vragen op over hoe ernstig onze samenleving geweld tegen gezagsdragers écht neemt.
Wie zijn de slachtoffers en wie zijn de daders?
Uit de resultaten blijkt dat vooral jonge inspecteurs tussen de 25 en 35 jaar het vaakst slachtoffer zijn van agressie tijdens de dienst. Verbaal geweld en bedreigingen treden vooral op tussen de middag en middernacht, terwijl fysiek geweld zich meestal afspeelt tussen middernacht en zes uur ’s ochtends.
De dader is doorgaans een man tussen de 19 en 30 jaar oud, vaak onder invloed van alcohol of drugs. In veel gevallen spelen ook psychologische of psychiatrische problemen een rol. Opvallend is dat in een kwart van de gemelde gevallen de dader een wapen bij zich heeft of gebruikt.
Veel agressie, weinig aangifte
Ondanks de ernstige aard van de feiten, blijkt dat meer dan twee derde van de respondenten geen proces-verbaal hebben opgemaakt na verbaal geweld of bedreigingen. Slechts iets meer dan de helft van de slachtoffers van fysieke agressie nam de stap om dit officieel te registreren.
De redenen hiervoor zijn alarmerend. Een groot deel van de politiemensen gelooft simpelweg niet dat de magistraten effectief tot vervolging zullen overgaan. Anderen geven aan dat ze het geweld weliswaar vervelend vinden, maar niet ernstig genoeg om er werk van te maken. Een kleine groep vreest zelfs dat ze door hun oversten als ‘lastig’ zullen worden bestempeld wanneer ze te veel incidenten rapporteren.

De impact op het welzijn van agenten
De psychosociale gevolgen van dit geweld laten zich sterk voelen. Bijna de helft van de respondenten geeft aan zich gespannen of gestresseerd te voelen door de agressie waarmee ze geconfronteerd worden. Een ruim deel van de agenten ervaart bovendien minder plezier in hun werk, en meer dan één op tien overweegt om het politiekorps helemaal te verlaten. Dat is een verontrustend signaal, zeker in een tijd waarin de druk op de politie al bijzonder groot is.
Nood aan betere ondersteuning en samenwerking
Uit de bevraging blijkt een duidelijke behoefte aan een betere opvolging van agressiegevallen. Politiemensen vragen in de eerste plaats meer aandacht en ernst van magistraten bij het behandelen van geweld tegen de politie. Ook de feedback over wat er met een dader gebeurt, wordt sterk gemist. Veel agenten willen dat er heldere samenwerkingsakkoorden komen tussen het parket en de politiediensten, zodat er meer transparantie en structuur komt in de gerechtelijke afhandeling.
Ook intern is er werk aan de winkel. Er is een gebrek aan meer steun en begeleiding vanuit de hiërarchie. Te vaak voelen agenten zich alleen gelaten met de gevolgen van een incident. Tot slot blijkt ook de nood aan betere en systematische registratie van geweldsincidenten. Zonder correcte cijfers blijft de omvang van het probleem immers onderbelicht.
Wat moet er gebeuren op het niveau van Justitie?
De VSOA pleit voor het verder uitwerken van bestaande wetsvoorstellen die geweld tegen politiemensen en andere gezagsdragers beschouwen als verzwarende omstandigheid. Het is noodzakelijk dat potentiële daders afgeschrikt worden – niet alleen door het verzwaren van straffen, maar vooral door ze daadwerkelijk en voelbaar toe te passen. Er moeten vormen van bestraffing komen die impact hebben, en die het signaal geven dat geweld tegen de politie onaanvaardbaar is.
Daarnaast moet het gerechtelijk systeem ervoor zorgen dat de schade die politiemensen oplopen, zowel persoonlijk als op het niveau van hun eenheid, verhaald wordt op de dader. Ook het bewust indienen van valse klachten tegen agenten verdient een strikte en consequente aanpak, om misbruik van het rechtssysteem te voorkomen.
Tijd voor actie
De cijfers uit deze bevraging zijn geen roep om medelijden, maar wel een wake-up call voor beleidsmakers en justitie. Ze tonen aan dat politiemensen steeds vaker in een klimaat van onveiligheid moeten werken, en dat het vertrouwen in het systeem stilaan afbrokkelt. Als we willen dat onze politiemensen met overtuiging en motivatie hun werk blijven doen, dan moet het systeem hen beschermen, niet alleen met woorden, maar vooral met daden.
Nathalie Debast pleit voor anonieme klachten: “We mogen dit niet aanvaarden”
Hulpverleners krijgen veel te vaak te maken met geweld. Maar omdat ze geen anonieme klacht kunnen indienen, blijft de dader vaak onbestraft. Dat moet veranderen volgens Nathalie Debast, Directeur belangenbehartiging en communicatie/ woordvoerder bij de Vereniging Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) . Ze roept op tot bescherming van mensen die zich dagelijks inzetten voor de samenleving.
Hoewel er momenteel geen harde cijfers beschikbaar zijn over het stijgende aantal geweldsincidenten tegen hulpverleners, is het fenomeen volgens Debast duidelijk in opmars. “Het komt steeds vaker in de media, en wij horen het ook vanop het terrein,” zegt ze. “Het gaat niet alleen om brandweerlui of politieagenten, maar ook om ambulanciers en maatschappelijke assistenten van het OCMW. Mensen die anderen willen helpen, worden in hun werk belemmerd door agressie. Dat is absoluut onaanvaardbaar.”
Angst voor vergeldingsmaatregelen houdt klachten tegen
Een belangrijk obstakel bij het aanpakken van geweld tegen hulpverleners is de vrees voor vergeldingsmaatregelen wanneer slachtoffers een klacht willen indienen. “Op dit moment komt bij het indienen van een klacht je naam en adres in het strafdossier. Dat schrikt mensen af,” legt Debast uit. “Ze zijn bang dat de dader weet waar ze wonen en vrezen dat die voor hun deur zal staan.”
Explainer: Vergeldingsmaatregelen zijn acties, vaak met geweld, die een dader onderneemt ten aanzien van een slachtoffers wanneer deze aangifte heeft gedaan. Wanneer slachtoffers anoniem klacht indienen, is het voor daders moeilijker om te achterhalen van wie de klacht kwam. Dit kan de mogelijke vergeldingsmaatregelen voorkomen.
Dat zorgt ervoor dat veel incidenten niet officieel gemeld worden, wat leidt tot straffeloosheid. “De agressor wordt dan niet vervolgd, en dat is iets wat we absoluut niet willen. Er is wel degelijk een bereidheid om klacht in te dienen, maar door het gebrek aan anonimiteit gebeurt het vaak niet.”
Pleidooi voor anonieme klachtenprocedure
Daarom pleit het Netwerk Brandweer samen met andere hulpverleningsorganisaties voor een mogelijkheid om anoniem een klacht in te dienen. “Bijvoorbeeld via het rijksregisternummer,” stelt Debast voor. “Op die manier kennen de bevoegde diensten wel de identiteit van de melder, maar blijft deze verborgen voor de persoon tegen wie de klacht gericht is.”
Politieke aandacht, maar nog geen oplossing
Volgens Debast neemt ook de federale regering het probleem ernstig. “Er is een duidelijke erkenning dat geweld tegen hulpverleners niet kan. Er wordt gesproken over strengere straffen en hardere aanpak. Dat is een stap in de goede richting.”
Toch blijft het pleidooi voor anonieme klachtenprocedures voorlopig zonder concrete maatregelen. “Daar blijven we op aandringen,” zegt ze.

Collectieve verantwoordelijkheid
Tot slot benadrukt Nathalie Debast dat het probleem niet alleen juridisch of beleidsmatig aangepakt moet worden, maar ook maatschappelijk. “Iedereen moet beseffen dat hulpverleners er zijn om te helpen.” Ze kunnen morgen jouw moeder of mijn vader moeten redden. Dan kan je die mensen toch niet met vuurwerk bestoken of hun voertuigen blokkeren? “Dat is iets wat we als samenleving gewoon niet mogen aanvaarden.”
De boodschap van Debast is duidelijk: hulpverleners verdienen bescherming van de wet en van de maatschappij.

