Uit cijfers van Statbel uit 2024 blijkt dat maar liefst één op de drie Belgen ouder dan 74 jaar nog nooit het internet heeft gebruikt. Deze digitale kloof onder ouderen vormt een groeiende uitdaging in een steeds meer gedigitaliseerde samenleving. De 93-jarige Maria Van Gestel waagde zich door haar kinderen aan haar eerste stappen in de digitale wereld.
Ouderen en internetbankieren: “Ik betaal mijn rekeningen niet zelf, omdat ik bang ben om fouten te maken”
Een derde van de 74- plussers is nog nooit op het internet geweest. Dat blijkt uit een onderzoek van Statbel in 2024(Een derde van de 74-plussers is nog nooit online geweest | Statbel). Dat betekent dat slechts iets meer dan de helft van deze leeftijdscategorie het internet gebruikt, ten opzichte van de bevolking onder de 74 jaar. Zij gebruiken bijna allemaal het internet. “De verklaring ligt vooral bij het feit dat ouderen ontbreken aan digitale vaardigheden, waardoor ze een hoger risico lopen op digitale uitsluiting”, verklaart mediapedagoog van, het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid(Mediawijs wijst de weg in de digitale wereld | Mediawijs), Davy Nijs.
“Er wordt vanuit de samenleving heel erg een appel gedaan op het digitale. Wanneer we de ouderen die niet mee op de digitale trein willen springen aan hun lot zouden overlaten, zouden ze verloren zijn. Daarom moet de overheid ervoor zorgen dat die ouderen op een andere manier toegang hebben tot die informatie of die diensten. Het blijft belangrijk om die groep ouderen toch proberen te sensibiliseren en te motiveren, zodat ze wel met die digitale toestellen aan de slag kunnen”, zegt Davy Nijs.
Navigeren in een digitaal tijdperk
In het rusthuis De Gulden Lelie in Antwerpen worstelen verschillende ouderen met het digitale tijdperk.
De 79-jarige François heeft niet de behoefte om zich te wagen aan technologie. “Ik heb alleen een oude gsm, geen smartphone, die heb ik nog nooit gezien denk ik. Telefoneren doe ik met de vaste lijn. Ik ken voor de rest niets van technologie en het interesseert me ook niet. Ik mis het ook helemaal niet.”
De 91-jarige Annie heeft al kennisgemaakt met de keerzijde van de onlinewereld. Ze toont een phisingmail die ze recent heeft ontvangen. Ze kreeg een sms-bericht van het FOD die haar vertelt dat ze 200 euro moet betalen. “Toen ik het phisingbericht ontving heb ik het telefoonnummer van de bank vergeleken met het nummer waarvan ik het bericht ontving. Ik ontdekte dat die niet hetzelfde waren. Als ik een phishingmail ontvang bel ik mijn kleindochter. Die vertelt me dan duidelijk dat ik er niet op mag reageren.”
De 81-jarige Astrid heeft altijd de handleiding van haar klaptelefoon bij zich, aangezien ze niet begrijpt hoe ze met de telefoon moet werken. “Ik versta er geen bal van. De uitleg in de handleiding is veel te ingewikkeld. Voor mij moeten ze het opschrijven en dan kan ik het gemakkelijker leren. Ik gebruik de telefoon vooral om met mijn kinderen te kunnen praten. Als ik hulp nodig heb vraag ik het aan iemand die in dezelfde blok woont en er wat van kent.”
De 78-jarige José zit ook aan de tafel. Zij ondervindt weinig problemen met technologie en gebruikt het dagelijks. “Ik gebruik regelmatig ChatGPT. Die is altijd correct. Mijn man heeft dat op mijn smartphone geïnstalleerd, maar ik heb het mezelf aangeleerd. Ik weet niet alles van de computer, maar ik kan zeker wel mijn plan trekken. Ik heb al wel eens een phishingmail aangekregen, maar die blokkeer ik meteen. Ik zit op Facebook, maar gebruik het niet veel meer. Ik wil wel graag van alles op de hoogte blijven zolang mijn hersenen me dit nog toelaten.”
Ook de 73-jarige Monique Cornelissens heeft moeilijkheden met het gebruik van technologie. Ze heeft een Ipad gekregen van haar kleinzoon, maar botst regelmatig op obstakels. “Sinds de coronaperiode ben ik ermee in aanraking gekomen, toen ik van mijn kleinzoon Jarne een Ipad had gekregen. Ik ben daarna stilaan begonnen met telefoneren en berichtjes sturen. Op deze manier had ik dan toch nog contact met mensen, ondanks dat ik door corona moest binnenblijven. Soms druk ik op een onbekende knop. Ik doe dan vaak iets fout, dat weet ik ook. Een ander moet het dan vaak weer oplossen. Mijn kleinzoon moest dan langskomen om hem weer correct in te stellen. Dat mocht toen eigenlijk helemaal niet, maar we hebben het met een mondmasker op toch geriskeerd. Ik kan slecht werken met WhatsApp, maar ook werken met de banksite kan ik totaal niet. Ik begrijp het als ze me het uitleggen, maar een uur later ben ik het weer volledig vergeten.”
Angst rond internetbankieren
In 2024 ontving de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FMSA) 2621 meldingen van online beleggingsfraude.(Halfjaarlijks dashboard over fraude | FSMA) Vijftigers en zestigers zijn vaak slachtoffer hiervan. Bij ouderen heerst er vaak een angst rond het internetbankieren, omdat ze schrik hebben een fout te maken en slachtoffer te worden van oplichting.
“Als ze morgen alle fysieke banken zouden weghalen, dan zou dat een ramp zijn”
“Online bankieren is gevaarlijk, want ze weten alles van je. Als ze morgen alle fysieke banken zouden weghalen, dan zou dat een ramp zijn. Hoeveel jaar denk je dat het duurt voor ik die online zaken geleerd heb? Zeker wanneer je er geen interesse en behoefte aan hebt. Voor geldzaken kan ik naar de post gaan, daar breng ik mijn overschrijvingen binnen. Het is trouwens verplicht om ze binnen te brengen als je geen computer hebt. Wanneer ik het binnenbreng is het in orde en als ik geld nodig heb haal ik dat af aan de geldautomaat van BNP Paribas Fortis. Als er toch iets is, helpt mijn dochter mij”, zegt François.
“Aan online bankieren doe ik niet. Vroeger ging ik gewoon naar de bank. Nu heb ik grotendeels domicilieringen, daar heb ik dus geen omkijken naar. De rest van de geldzaken geef ik uit handen aan mijn zoon. Als mijn zoon er niet was om mij te helpen wist ik niet hoe ik het allemaal had moeten doen. Ik heb ooit iemand gevraagd om het me allemaal uit te leggen, maar dat ging me veel te snel. Ze zouden het stap voor stap moeten uitleggen. Ik ben wel ooit al eens opgelicht. Ik had een verzekering afgesloten voor mijn telefoon, dit zou gaan om een jaarlijks bedrag. Op een gegeven moment kreeg ik elke maand een rekening. Het ging uiteindelijk om een verzekering die failliet was en geld nam van al hun klanten. Ik heb dit toen aan de bank gemeld en heb gelukkig al het geld teruggekregen”, vertelt Annie.
“De rekeningen betalen doe ik niet zelf. Dat kan ik niet, maar dat wil ik ook niet meer leren. Het gaat over centen en dan ben ik bang dat ik fouten maak. Ik kijk alleen na wat voor inkomen erbij is gekomen. Mijn zoon doet de rest. Ik heb hem de opdracht gegeven om al mijn betalingen te regelen. Voor de rest kom ik daar niet aan. Als er iets misgaat met mijn bankzaken dan kan ik wel fysiek terecht bij mijn bank. Ik telefoneer dan naar de bank en maak een persoonlijke afspraak. Ik word dan altijd zonder problemen geholpen. Inloggen met een kaartlezer zou me wel niet lukken”, meldt Monique Cornelissens.
“Ik doe aan online bankieren. Soms moet ik wel eens twee keer lezen, maar het is voor mij geen obstakel. Ik heb het allemaal van mijn man geleerd, die heeft er veel weet van. De laatste tien jaar heeft hij de computer veel gebruikt op het werk. De eerste computer die op de markt kwam, hadden wij zelfs al in huis. Ook mijn zoon kan helpen waar nodig. Er zijn toch altijd wel functies op de app waar ik bang van ben om ze te openen. Ik heb dan de schrik dat ik iets verkeerd zou doen”, zegt José.
Mediapedagoog Davy Nijs van het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid, Mediawijs, wil de banken hier bewust van maken. “We hebben er altijd voor gepleit dat ondanks de digital-first strategie de ouderen niet vergeten worden. We snappen dat de banken meer digitaliseren, maar we proberen hen heel hard te sensibiliseren. We herinneren hen eraan dat zij ook onderdeel uitmaken van hun doelpubliek. Daarom is het de plicht van de banken om ook een geschikt aanbod voor de kwetsbare ouderen te hebben.
De banken aan het woord
“Onze mobiele applicatie telde 2,08 miljoen actieve gebruikers in 2024. Meer dan 280.000 +65-jarigen zijn actieve app-gebruikers. Dat is een stijging met 15,05 % t.o.v. eind 2023. Belfius beschikt over enkele mogelijkheden voor ouderen die digitaal ongeletterd zijn. Onze klanten van 70 jaar en ouder met een Beats New of Beats Star rekening betalen geen kosten voor papieren overschrijvingen. Zij kunnen maandelijks hun afschriften gratis per post ontvangen. Daarnaast heb je Phone Banking. Dat is een gratis dienst waarmee mensen die niet digitaal geletterd zijn hun geld dagelijks zelfstandig kunnen beheren via een gewone telefoonlijn”, verklaart woordvoerder, Thierry Martiny, van Belfius.
“Wat online-fraude betreft is er een nieuwe vorm genaamd spoofing. Bij spoofing bootsen fraudeurs het telefoonnummer van Belfius na, waardoor de oproep afkomstig lijkt te zijn van Belfius.We kunnen niet genoeg blijven herhalen dat Belfius nooit een klant zal opbellen met de vraag om codes aan de telefoon door te geven. De bank contacteert de klant ook nooit onverwacht buiten de normale werkuren”, zegt Martiny
Hilde Junius, woordvoerster, van BNP Paribas Fortis vertelt dat het bevorderen van digitale inclusie voor hun bank heel belangrijk is. “Wij zijn lid van een stad- en netwerkgrond genaamd “DigitALL” BNP heeft hierin het voortouw genomen. Ondertussen zijn er meerdere bedrijven toegetreden, zoals Proximus bijvoorbeeld. Het bevorderen van digitale inclusie is dus zeker een prioriteit. Bij BNP kun je ook nog gebruik maken van Phone Banking. Hiermee kun je met de toetsen van een gewone telefoon bankieren. Je geeft hierbij je klantennummer in en kunt zo een menu volgen via de toetsen.”
Een blik op de toekomst
“Ik hoop enerzijds dat de makers en aanbieders van technologie zich realiseren dat er een groep is die nog niet mee is”, verklaart Davy Nijs.” “Ik denk dat die groep er jammer genoeg wel altijd zal zijn. Er zullen altijd wel mensen zijn die de technologie niet 100% omarmen. Dat kunnen we ook niet verplichten. Dat betekent wel dat we steeds aandacht moeten hebben voor alle doelgroepen en alle leeftijdsgroepen en hen moeten bewustmaken van het belang van technologie om mee kunnen draaien in de samenleving.”
Nooit te oud om te leren: Digipunten maken het mogelijk
In een wereld die steeds digitaler wordt, kunnen ouderen vaak niet meer mee met de rest van de wereld. Daarom richt de overheid Digipunten in. Dat zijn plekken waar ouderen terechtkunnen voor al hun digitale vragen. In Digipunten De Gulden Lelie in Antwerpen ontvangen ouderen iedere vrijdag hulp van een digihelper.
“Er is geen garantie op structurele financiering voor het voortbestaan van Digipunten of Digibanken”
-Elias Storms
Heeft u ook behoefte aan digitale hulp? Ga dan langs bij één van de Digipunten in uw lokale omgeving. Digibank – digitale hulp nodig? – Digibanken
