Antwerpen telt verschillende onafhankelijke filmzalen naast de grote spelers zoals Kinepolis en UGC. Terwijl die ketens vooral inzetten op schaal, winst en blockbuster-programmatie, proberen kleine cinema’s een andere vorm van filmcultuur in stand te houden.

Elk jaar horen we dat steeds minder mensen nog naar de cinema gaan. In 2024 was er een daling van 10% in de bioscoopbezoeken. Officiële Vlaamse cijfers voor 2025 zijn er nog niet, maar voorlopige cijfers tonen opnieuw een daling van het bioscoopbezoek tegenover 2024. Wie gaat er vandaag nog wel naar de cinema en waarom? We analyseren hier niet de “strijd tegen streaming”, maar wel wat de kleine filmzaal vandaag nog betekent.

De buurtcinema’s in kaart gebracht

Een buurtcinema is voor mij een plek waar ruimte is voor ontmoeting en gesprek. Ze hebben allemaal een uniek karakter dat ze uiten via hun programma of andere specialisaties. De film staat centraal, niet alleen tijdens de voorstelling, ook ervoor en erna.

Op deze kaart vindt u alle buurtcinema’s van Antwerpen: De Cinema, Cinema Cartoon’s en Filmhuis Klappei. Elk met hun eigen karakter en specialiteiten.

De Cinema heeft als doel vertonen en verbinden met een programma dat een mix is van klassiekers, nieuwe films, verborgen parels en een experimenteel karakter. Als specialiteit bieden zij 35mm projectie.

Cinema Cartoon’s is sinds 2013 overgenomen door Lumière Groep, maar in dit nieuwe jasje behouden ze hun vertrouwde spirit met Vlaamse films en blockbuster-programmatie. Hier kan u de nieuwste films van het moment zien.

Filmhuis Klappei draait volledig op vrijwilligers en kiest bewust voor de films die u elders niet kan zien, wat zich vertaalt in een divers aanbod. Naast film organiseren ze nog andere sociale activiteiten en proberen ze alles zo laagdrempelig mogelijk te houden.

Vaste afspraak met de buurtcinema

De Belg ging in 2024 gemiddeld 2,7 keer naar de cinema. Nella (21) doet dit op wekelijkse basis. Zij is gefascineerd door de kunst die cinema en film met zich meebrengt. Het liefst bezoekt ze een buurtcinema omdat daar film en gemeenschap centraal staan. Nella neemt ons mee in die warmte en verbinding.

Niet alleen Nella ziet dat jongeren vaker naar de buurtcinema’s trekken, ook het onderzoeksrapport van Departement Cultuur in Vlaanderen zegt dat de leeftijdsgroep 26 tot 35 jaar het vaakst deze cinema’s bezocht in 2025. In dat rapport geeft ook 84% van de buurtcinemabezoekers aan dat naar de film gaan in de bioscoop een andere belevenis is dan thuis. Zeker de unieke ervaring van 35mm is alleen in cinema’s te bewonderen.

Film als fysiek en levendig iets

In een tijd waarin films vooral digitaal worden vertoond en streaming het kijkgedrag verandert, blijven sommige cinema’s bewust vasthouden aan de traditie van analoge projectie. De Cinema is één van de weinige filmzalen in België waar nog met een originele 35mm-projector wordt gewerkt. Wat voor veel bioscopen verleden tijd werd, maakt hier nog steeds deel uit van de filmervaring.

Ondanks de digitalisering blijft daar ook een publiek voor bestaan. Bezoekers komen bewust naar De Cinema voor de warme kleuren van film, het geluid van de projector en de unieke ervaring van analoge projectie. De Cinema focust vooral op filmcultuur buiten het commerciële circuit, met ruimte voor klassiekers, experimentele cinema en onafhankelijke films.

Van het monteren tot het opleggen van tedere 35mm film, het schaft een specifieke ambacht. In deze reportage duiken we mee achter de schermen van de projectiecabine van De Cinema.

Analoge projectie vergt veel specialisatie, niet alleen in ambacht maar ook in materiaal. Dat zorgt voor de nodige financiële kosten waardoor cinema’s minder snel geneigd zijn hiermee aan de slag te gaan. Het budgetplan van elke cinema is dan ook zeer verschillend.

Hoe werkt een buurtcinema? Een blik achter de schermen bij Filmhuis Klappei

Als kleine speler de concurrentie aangaan met de grote ketens: dat doet Filmhuis Klappei, een vrijwilligersorganisatie met één zaal voor 49 bezoekers, gelegen in Antwerpen-Noord. Coördinator Ewa beschrijft hoe ze Klappei de laatste jaren heeft zien uitgroeien tot een succesvolle organisatie.

Klappei draait volledig op vrijwilligers. Ewa is de enige betaalde werknemer, maar dat wil niet zeggen dat zij alles bedenkt en doet. “De vrijwilligers komen met alle ideeën. Ik ben er om ervoor te zorgen dat alles in goede banen loopt. Het is de bedoeling dat Klappei een plek is waar iedereen zijn eigen creatieve ideeën kan realiseren en kan experimenteren”, legt Ewa uit. Volgens haar is het behouden van de betrokkenheid van vrijwilligers de grootste uitdaging. Ze beseft goed dat vrijwilligers naast Klappei ook nog een job en andere verplichtingen hebben.

Buurtbewoners noemen ons de living van de buurt, en dat vind ik supermooi

– Ewa

Financiering

De stad Antwerpen keert jaarlijks subsidies uit aan Filmhuis Klappei. Die subsidies zijn net voldoende om het loon van Ewa te betalen. Alle andere activiteiten worden gefinancierd met eigen opbrengsten. Die komen voornamelijk uit ticketverkoop, de bar en zaalverhuur. “Bijna alles is mogelijk met een beperkt budget. Natuurlijk kan je het professioneler aanpakken als je meer geld hebt. De charme van Klappei is dat alles gebeurt met de middelen die we hebben. Buurtbewoners noemen ons de living van de buurt, en dat vind ik het mooiste compliment”, zegt Ewa trots.

Onze grootste uitdaging is groeipijn

– Ewa

“Vanaf dit jaar krijgen we meer subsidies en komt er een nieuwe collega bij omdat we zo hard groeien. We organiseren zoveel en hebben elke dag een activiteit op de planning staan. De groeipijn is onze grootste uitdaging”, lacht Ewa.

Programmatie

Maandelijks vergadert de programmatiewerkgroep om het filmaanbod van de komende maand samen te stellen aan de hand van een thema. “We kunnen niet alle films vertonen. Blockbusters zijn bijvoorbeeld veel te duur voor ons”, legt Ewa uit.

“We proberen niet meer dan €150 voor een film te betalen. Heel uitzonderlijk betalen we €250, maar we gaan nooit boven de €300. Dat zijn de prijzen om een film één keer te mogen vertonen.”

Belang voor de buurt

Het doel van Klappei is niet alleen films vertonen, maar films samen beleven. “Bij een filmvertoning zorgen we altijd voor een inleiding en een nagesprek”, licht Ewa toe. Klappei opent altijd het café voor en na de voorstellingen. Daar ontstaan vaak nieuwe gesprekken en vriendschappen.