In Vlaanderen staan er meer dan 30.000 woningen al langer dan een jaar leeg. Terwijl steden zoals Antwerpen met de hoogste aantallen worstelen, blijken kleinere gemeenten verrassend goed te presteren. In de Kempen laten lokale besturen zien dat leegstand wel te beheersen is. “Vaak heeft een eigenaar gewoon niet de mentale ruimte om iets met zijn pand te doen.”
30.000 leegstaande woningen
Volgens gegevens van Bond Beter Leefmilieu (BBL) zijn er in Vlaanderen meer dan 30.000 leegstaande woningen. Dat is een stijging van maar liefst 50 procent in tien jaartijd. Antwerpen spant de kroon met 1.356 leegstaande panden, goed voor 0,437 procent van het totaal. Toch is het probleem daar relatief klein in vergelijking met andere regio’s. In landelijke gebieden, zoals de Westhoek en Midwest, loopt dat percentage op tot 1,86 procent. De Kempen scoren met 0,66 procent beter dan het Vlaams gemiddelde van 0,9 procent.
Wat is het geheim achter het Kempische succes? (bijvoorbeeld sociale verhuur)
Een sterk lokaal netwerk en persoonlijke begeleiding voor de eigenaars. In verschillende gemeenten in de Kempen werken ambtenaren samen om leegstaande woningen te identificeren en eigenaars actief te ondersteunen. “Vaak hebben mensen niet de mentale ruimte om iets met hun pand te doen,” vertelt een medewerker van het BBL die het beleid volgt. “Soms gaat het om een erfenis of een woning met sentimentele waarde. Wij proberen dat proces te verlichten door contact op te nemen en dan hulp te bieden bij renovatie of de naar stap naar sociale verhuur.”
Sociaal verhuur blijkt een cruciaal onderdeel te zijn. Eigenaars kunnen hun woning verhuren via een sociaal verhuurkantoor, dat het beheer overneemt en huurbetalingen garandeert. Daardoor hebben eigenaars minder zorgen en komt hun woning opnieuw in gebruik.
Antwerpen kiest voor data
Antwerpen pakt de leegstand aan, maar doet dat op een unieke manier. De stad heeft een interactieve kaart ontwikkeld waar inwoners kunnen zien welke woningen leegstaan. Dat is bedoeld om zowel investeerders als huurders aan te moedigen om deze panden nieuw leven in te blazen. De stad erkent dat hun aanpak vooral digitaal en structureel is en minder gericht op persoonlijke begeleiding. “Antwerpen heeft absoluut de meeste leegstaande panden,” zegt een beleidsmedewerker van BBL, “maar het is ook een zeer actieve markt. Veel gebouwen worden opgekocht en gerenoveerd om snel weer verhuurd te worden. De leegstand is meestal van tijdelijke aard.”
De samenwerking in de Kempen springt eruit
Gemeenten delen kennis, organiseren gezamenlijke controles en hebben vaste contactpersonen. Hierdoor kunnen ze sneller ingrijpen. Ze combineren preventie door eigenaren te informeren voordat een woning leeg komt te staan met opsporing en begeleiding. Wie weigert om iets met zijn leegstaand pand te doen kan via de rechter worden aangesproken. “Dat is de laatste stap, onze ‘bazooka’,” klinkt het. “Maar meestal lukt het met overleg en ondersteuning.”
Een leegstaand pand is niet per se negatief
De Bond Beter Leefmilieu ziet de leegstand niet enkel als een woonprobleem. Door bestaande woningen te hergebruiken kan Vlaanderen de bouwshift versnellen en open ruimte beschermen. Jaarlijks zou dat tot 1.200 hectare kunnen besparen. “Leegstand is niet alleen een verlies, het is ook een kans,” zegt de medewerker. “Elke woning die we opnieuw kunnen activeren, is een stap richting een duurzamere en menselijkere woonmarkt.”
