Het is drie uur ’s nachts op een spoedafdeling. De gangen zijn stiller dan overdag, maar in de kamers blijft het werk doorgaan. Een verpleegkundige controleert de bloeddruk en hartslag van patiënten, vult hun dossiers aan en reageert waar nodig op noodoproepen. Buiten ligt de stad te slapen, maar hier draait alles gewoon verder in shiften.
Wordt nachtwerk populairder door nieuwe regels?
In België bestaat er een algemeen verbod op nachtarbeid, maar dat is geen absoluut verbod. Het is eerder de regel dat werken in de nacht niet toegelaten is, tenzij het noodzakelijk is. Werk tussen 20 uur en 6 uur valt onder nachtarbeid.
Met de nieuwe versoepelingen die ingaan op 1 juni 2026 verandert dat concept. Vanaf dan wordt werken in de nacht in principe mogelijk in alle sectoren, al blijft het wel gereguleerd. Dat opent de deur voor meer flexibiliteit, maar roept tegelijk vragen op over hoe nachtarbeid in de praktijk zal evolueren.
“Het mooiste moment om te werken”
Tom de Voogd, bakker
Risico’s
Nachtwerk komt voor in verschillende sectoren, zoals logistiek, industrie en de zorg. Werknemers krijgen daarvoor meestal een extra vergoeding boven op hun loon. Die afspraken verschillen per sector en worden vastgelegd tussen werkgevers en vakbonden. Met de nieuwe regelgeving wordt die vergoeding verlaagd, wat volgens voorstanders moet zorgen voor meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt.
Volgens het ABVV wegen de gezondheidsrisico’s zwaarder door: “Een algemeen verbod op nachtwerk, met strikt beperkte uitzonderingen, blijft voor ons noodzakelijk.” Er zijn heel wat risico’s verbonden aan nachtwerk en die zijn ook wetenschappelijk bewezen.
Zo zijn er rechtstreekse gezondheidsgevolgen van slaapstoornissen en spijsverteringsproblemen wegens een verstoord bioritme. “Hierdoor kunnen er ook mentale problemen ontstaan en is er gevaar op isolatie door de sociale gevolgen gekoppeld aan nachtarbeid”, zegt Robby Van Stappen, medewerker ABVV.
Maar achter die extra vergoeding en flexibiliteit zit ook een keerzijde. Nachtwerk lijkt op papier vaak een praktische oplossing, maar in de praktijk weegt het voor veel werknemers zwaarder dan gedacht. Hoe is het om te werken wanneer je bioritme voortdurend wordt verstoord en je sociale leven onder druk komt te staan?
In het volgende fragment vertelt een psychiatrisch verpleegkundige over haar ervaringen met nachtshiften en de moeilijkheden die daarbij komen kijken. Een arbeidsexpert duidt daarna waarom nachtwerk ondanks alles zo hardnekkig blijft bestaan.
Noodzaak of niet?
Volgens arbeidsexpert Jan Vanthournout draait nachtwerk in de eerste plaats om noodzaak. “Bedrijven kiezen ervoor omdat de productie anders stilvalt of omdat diensten voortdurend beschikbaar moeten blijven.”
In de logistiek maakt werken in de nacht snelle leveringen mogelijk. In sectoren zoals de zorg of politie zijn nachtshiften noodzakelijk om een permanente dienstverlening te garanderen.
De hervorming maakt nachtarbeid toegankelijker voor bedrijven. Firma’s krijgen daardoor meer flexibiliteit in hun productieproces, omdat ze flexibeler kunnen inspelen op de vraag. Ook voor werknemers kan dit positief zijn, als zij er zelf voor kiezen om ’s nachts te werken en meer te verdienen.
Tegelijkertijd heeft de hervorming ook nadelen: “Door de lagere vergoeding wordt nachtdienst minder aantrekkelijk, waardoor werkgevers creatiever zullen moeten zijn om werknemers te overtuigen. Denk bijvoorbeeld aan extra voordelen zoals maaltijdcheques of andere compensaties”, zegt Vanthournout.
Maar niet iedereen kiest om ’s nachts te werken om dezelfde reden. Soms is het pure noodzaak, soms is het een bewuste keuze. In de volgende video gaan we langs bij Tom, bakker van Bakkerij De Voogd en bij Steven technisch verantwoordelijke bij Evonik, een chemiebedrijf, om te horen waarom nachtwerk voor hen onmisbaar is en wat hen motiveert om in die uren te werken.
Compensatie
De nieuwe wetgeving moet de job in bepaalde sectoren makkelijker maken. Het verbod op nachtwerk wordt in de praktijk minder streng. Ondernemingen hebben ook minder vaak vooraf afspraken nodig met vakbonden om het te organiseren. In sommige sectoren, zoals e-commerce, worden ook de extra vergoedingen aangepast.
“In sectoren en firma’s waar collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) worden afgesloten tussen vakbonden en werkgevers, zien we dat de laatste jaren deze maatregelen nauwelijks nog worden uitgebreid en soms zelfs worden afgebouwd”, Robby medewerker ABVV.
Volgens Jan Vanthournout moet dat de drempel verlagen om nachtwerk te organiseren: “Bedrijven zouden daardoor sneller kunnen kiezen voor nachtwerk of hun activiteiten sneller in België kunnen uitbouwen of behouden.”
Hogere drempel
Toch verwacht Vanthournout niet dat werknemers massaal zullen overstappen naar nachtwerk. Waar de impact wel zichtbaar kan worden, is op bedrijfsniveau. Als nachtwerk goedkoper wordt, kunnen ondernemingen hun productie anders organiseren. Dat kan op termijn leiden tot meer nachtelijke activiteit in bepaalde sectoren, zonder dat individuele werknemers daar per se vaker voor kiezen.
De vakbond vindt deze evolutie gevaarlijk voor werknemers. “Deze maatregelen zullen nachtwerk niet aantrekkelijker maken. Integendeel, werknemers zullen onder slechtere voorwaarden en met minder controle deze jobs bijna verplicht moeten uitvoeren. Vooral werkgevers zullen hiervan profiteren. Zij krijgen nu al subsidies op de lonen voor nachtarbeid. Nachtarbeid zal voor hen dus makkelijker in te voeren worden én goedkoper worden”, klinkt het.
“Ik blijf erbij een mens is gemaakt om ‘s nachts te slapen en niet te werken.”
Tom de Voogd, bakker
Routine
Wanneer de ochtendspits op gang komt, loopt de nacht stilaan ten einde. Mensen stappen de deur uit richting werk, terwijl de nachtploegen afronden.
Voor de verpleegkundige is het één van de vele nachten geweest.
Op weg naar huis fiets ze langs mensen die net aan hun dag beginnen en is ze opgelucht dat zij kan gaan slapen. Dat moment, zegt ze zelf, maakt duidelijk hoe verschillend werkritmes kunnen zijn. En voor haar is het intussen een gewoonte geworden.
Ook in andere sectoren blijft hetzelfde ritme gelden, de bakker die ’s nachts zijn brood bakt, de technicus die installaties bewaakt terwijl iedereen slaapt. Verschillende jobs, hetzelfde principe. De stad draait verder, ook wanneer de meeste mensen slapen.
